تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما کانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى کُلُّ نَفْسٍ ما کَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ (161)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 289
شأن نزول: بعضى اقوياى صحابه از حضرت درخواست نمودند که در غنائم، زياده از حصّه ضعفا مرحمت فرمايد؛ آيه شريفه نازل شد:
وَ ما کانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَ: و نباشد و سزاوار نيست هيچ پيغمبرى را اينکه خيانت نمايد در غنائم، و در پنهانى چيزى از آن بردارد. بنا به قولى حضرت، آيات قرآنى را که محتوى بود به ذمّ و سبّ الهه باطله تلاوت مى‌فرمود. مشرکان طلب مسامحه کردند، و تقاضا نمودند که عيب الهه ايشان نکند. حق تعالى فرمود نشايد که پيغمبر خيانت در دين نمايد و وحى را بپوشاند، زيرا خيانت با نبوت جمع نشود. وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ: و هر که خيانت در فرامين سبحانى يا در غنائم نمايد، بيايد به گناه آنچه خيانت کرده است روز قيامت. يا هر که خائن شود، بياورد آن چيزى را که در آن خيانت نموده، بر گردن، يعنى آن را به عينه روز قيامت به گردن داشته باشد تا به سبب آن، فضيحت و رسوائى يابد، اگرچه سوزنى يا رشته خيطى باشد. ثُمَّ تُوَفَّى کُلُّ نَفْسٍ ما کَسَبَتْ: پس وافيا و تماما داده شود در آن روز، هر فرد نفسى را جزاى آنچه کسب نموده از خير و شر و طاعت و معصيت و ايمان و کفر. وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ: و ايشان ظلم کرده نشوند در وقت جزا، پس ثواب مطيع آنان ناقص نباشد، و عقاب عاصى زايد نگردد.
تنبيه: آيه شريفه دال است بر آنکه مقام شامخ نبوت را شايسته نيست خيانت و غلول، يعنى کتمان چيزى از وحى الهى، يا تعدى نسبت به غير حق، زيرا خيانت صفت مذمومه و مسلمانان را جايز نباشد. بنابراين تخصيص ذکر آن حضرت به دو وجه است: 1- آنکه خيانت آن حضرت، اعظم است از خيانت غير. 2- آنکه آن حضرت قائد و صاحب امر امت است، و خيانت او البته اعظم باشد؛ پس حرمت خيانت امت، به طريق اولى، اقبح و اشد خواهد بود.
وارد شده که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نسبت به کسى که خيانت به غنائم نموده بود به سوزن و خيطى، امر فرمود بر رد آن و فرمود: انّ
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 290
الغلول عار و نار و شنار على اهله يوم القيمة «1». بدرستى که خيانت و غلول، موجب ننگ و آتش و تفرقه است بر اهل آن روز قيامت.