تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ (163)
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ: ايشان که پيروان رضاى خداى تعالى باشند، صاحب درجات بلند نزد خداى تعالى، وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِما يَعْمَلُونَ: و خداى تعالى بينا باشد به آنچه بجا مى‌آورند بندگان از طاعت و معصيت و متابعت و مخالفت، و همه را بر وفق اعمال مجازات خواهد داد.
بيان: طبرسى رحمه اللّه فرمايد: در آيه شريفه دو قول است: 1- آنکه مراد، اختلاف مرتبه اهل ثواب و عقاب است به آنچه ايشان را باشد در آخرت، از کرامت و نعيم و نسبت به مؤمنان، و مهانت و جحيم نسبت به کافران. (تعبير از اين به درجات مجاز توسع است). 2- آنکه مراد، اختلاف مراتب فريقين است، زيرا بهشت را درجات عليا باشد، و جهنم را درکات سفلا، بعضى بر بعضى. حضرت صادق عليه السّلام فرمود: بهشت را درجاتى است، بعضى فوق بعض ديگر، و زيادتى درجات به سبب اعمال است. «1» و حضرت سيد سجاد عليه السّلام فرمود: درجات بهشت را حق تعالى به عدد آيات قرآن قرار داده، پس کسى که قرآن بخواند به او گويند: بخوان و بالا برو. «2» رفع شبهه: اگر گويند درجات بهشتى مختلف، و طبع هم مايل به مقام عالى باشد، و با عدم تساوى مراتب آنان مشتهيات چه سان به عمل آيد؟
جواب: 1- به مدلول آيه شريفه: وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ*. آنچه غل و ناپاکى در سينه‌ها باشد، خداى تعالى زايل فرمايد. بنابراين وقتى ماهيت بشرى از طبع منخلع شود، صفات رذيله بخل و حسد و کينه و ساير صفات رذيله منعدم گردد. و چيزى که صلاح او نباشد، آرزو ننمايد و تمايل نکند. 2- محققين
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 430، حديث 84 (مضمون مشابه)
«2» بحار الانوار، جلد 8، باب الجنّة و نعيمها، صفحه 133، حديث 39
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 292
حکما گفته‌اند: درجات اهل بهشت از منشآت وجود هر نفسى است، و هر کس منتهاى سعه وجودى خود را داراست، و نظر به آنکه العطيّات بحسب القابليّات هر مؤمنى به حسب قابليت خود، مرتبه‌اى را دارا شود، لذا تمناى مقام ديگرى را ننمايد. 3- آنکه هر کسى کمال وجودى را در آن داند که داراست، و در آنجا مسرور و مفتخر باشد که مؤمنان در جرگه او واقع‌اند و همنشين اخيار و ابرار است.