اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَمَّا الجِدارُ فَکان‌َ لِغُلامَين‌ِ يَتِيمَين‌ِ فِي المَدِينَةِ وَ کان‌َ تَحتَه‌ُ کَنزٌ لَهُما وَ کان‌َ أَبُوهُما صالِحاً فَأَرادَ رَبُّک‌َ أَن يَبلُغا أَشُدَّهُما وَ يَستَخرِجا کَنزَهُما رَحمَةً مِن رَبِّک‌َ وَ ما فَعَلتُه‌ُ عَن أَمرِي ذلِک‌َ تَأوِيل‌ُ ما لَم تَسطِع عَلَيه‌ِ صَبراً (82)
و اما ديوار که من برپا کردم ملک دو بچه يتيم در اينکه شهر بود و بود در زير ديوار گنجي براي آنها و بود پدر آنها بنده صالح پس اراده فرمود پروردگار تو اينکه بحدّ بلوغ و رشد برسند و بيرون آورند گنج خود را و اينکه رحمتي بود از جانب پروردگار تو و من نکردم اينکه عمل را براي خود و پيش خود اينست سرّ اموري که شما بر او استطاعت و تحمل صبر نداشتيد و اما الجدار ديواري که نزديک بود منهدم شود و من او را برقرار کردم ديوار خانه بود.
فَکان‌َ لِغُلامَين‌ِ يَتِيمَين‌ِ فِي المَدِينَةِ پدر آنها برحمت الهي واصل شده بود و از دنيا رفته بود و بر حسب ارث منتقل باين دو طفل صغير شده بود و پدر آنها نظر به اينکه اينها صغير بودند ماليّه آنها را زير اينکه ديوار پنهان کرده بود وَ کان‌َ تَحتَه‌ُ کَنزٌ لَهُما.
در خبر دارد لوحي بود از طلا و در آن لوح نوشته شده بود
عجبا لمن يؤمن
جلد 12 - صفحه 392
بالقدر کيف يحزن عجبا لمن ايقن بالرزق کيف يتعب عجبا لمن ايقن بالموت کيف يفرح عجبا لمن يؤمن بالحساب کيف يغفل عجبا لمن اري الدنيا و تقلبها باهلها کيف يطمئن اليها لا اله الا اللّه محمّد رسول اللّه
و در بعضي اخبار بعض اينکه فقرات نقل شده و اينکه منافات ندارد که چيزهاي ديگري هم ذخيره کرده باشد وَ کان‌َ أَبُوهُما صالِحاً عبد صالح کسي را گويند که داراي ايمان کامل و مطيع جميع اعمال صالحه و تارک جميع معاصي و افعال قبيحه باشد و خداوند حفظ اولاد را مي‌کند بصلاح آباء چنانچه از حضرت رسالت مرويست فرمود:
ان اللّه ليصلح بصلاح الرجل المؤمن ولده و ولد ولده و اهل دويبته و دويرات حوله فلا يزالون في حفظ اللّه لکرامته علي اللّه
بلکه باصلاح او باعث صلاح آنها هم ميشود.
فَأَرادَ رَبُّک‌َ أَن يَبلُغا أَشُدَّهُما دو چيز شرط است در جواز تصرف يکي بلوغ که در مرد بتماميت سال 15 قمري و بخروج مني و روئيدن موي خشن به عانه و در زن بتماميت نه سال و بروية خون حيض بر کسي که سن آن مجهول باشد، و ديگر رشد که سفيه نباشد و صلاح و فساد امور را درک کند تنبيه در اينکه جمله نسبت بخداوند داده که گفت فَأَرادَ رَبُّک‌َ زيرا بلوغ رشد از تحت اختيار بنده خارج است وَ يَستَخرِجا کَنزَهُما از اينکه جمله استفاده ميشود که بوصيتي يا نوشته‌اي يا طريق ديگري بآنها معلوم کرده که تحت جدار کنز است و الا دو طفل صغير از کجا ميدانستند کنزي دارند مگر آنکه در زمان بلوغ و رشد آنها جدار برگشته خراب شده باشد رَحمَةً مِن رَبِّک‌َ اينکه جمله دو احتمال دارد يکي آنکه راجع بهمين جمله اخيره که استخراج کنز باشد و ديگر که بنظر اقرب ميآيد راجع بهر سه جمله سفينه غلام کنز باشد.
وَ ما فَعَلتُه‌ُ عَن أَمرِي همين جمله دليل بر نبوة خضر است که از جانب حق باو وحي ميرسد و فرمان صادر ميشود ذلِک‌َ تَأوِيل‌ُ سر افعال من بوده که ما لَم تَسطِع عَلَيه‌ِ صَبراً طاقت نياوردي و تحمل نکردي و صدق گفتار اولي من بر شما
جلد 12 - صفحه 393
معلوم و محقق شد.