اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَسئَلُونَک‌َ عَن ذِي القَرنَين‌ِ قُل سَأَتلُوا عَلَيکُم مِنه‌ُ ذِکراً (83)
و زود باشد که بيايند و از شما سؤال مي‌کنند از ذي القرنين بگو زود باشد که براي شما از او ذکر کنم وَ يَسئَلُونَک‌َ عَن ذِي القَرنَين‌ِ در موضوع ذي القرنين در کلمات مفسرين و در اخبار آل اطهار از جهات زياد اختلاف شديدي دارد.
«1» از اسم او «2» از وجه تسميه او بذي القرنين.
«3» از اينکه نبي بود يا عبد صالح.
«4» از زمان او و مدّت عمر او.
«5» از توسعه مملکت و سير او: اما اول مشهور بين مفسرين اينکه نامش اسکندر بود آنهم اسکندر رومي يا غير آن و اما وجه تسميه او بذي القرنين بعضي گفتند دو قرن سلطنت کرد و در قرن هم بعضي گفتند سي سال بعضي هفتاد سال بعضي هشتاد سال و از همين جهت ناصر الدين شاه را هم صاحب قرآن ناميدند چون متجاوز از سي سال سلطنت کرد بعضي گفتند دو برآمده‌گي در دو طرف پيشاني او بود بعضي گفتند دو قرن شمس را سير کرد مطلع شمس و مغرب شمس را بعضي گفتند دو ضربت بر فرقش از قوم رسيد و از امير المؤمنين عليه السّلام که در ميان شما هم مثل او هست اشاره بخود بزرگوارش که يک ضربت در احد از عمرو بن عبد ود و يکي در محراب از پسر مرادي که اينکه ملعون از آن نه نفر بود که در جنگ خوارج فرار کرد و عاقبت بدسيسه قطامه حضرت را شهيد کرد و يکي از آن نه نفر شمر بود که در کربلا حضرت سيد الشهداء را شهيد کرد.
و اما سيّم بعضي گفتند نبي بود مأمور بظاهر و باطن بعضي گفتند مأمور بدعوت بود قوم او را اجابت نکردند ضربت بر فرق او زدند از ميان قوم بيرون رفت پانصد سال بعضي گفتند از دنيا رفت و پس از پانصد سال زنده شد و مأمور بدعوت شد.
جلد 12 - صفحه 394
و اما چهارم در زمان او و مدت عمر او هم اختلاف شديد است بعضي گفتند قبل از موسي بود که با خضر پيغمبر پسر خاله بود بعضي گفتند بعد از عيسي عليه السّلام بود در دوره جاهليت و در زمان عمرش هم اختلافست.
و اما پنجم توسعه مملکت گفتند تا شهر ظلمات که آخر ربع مسکون است و در آنجا آب حيات بود و خضر و الياس آشاميدند و عمر آنها باقي ماند و ما چون نمي‌توانيم ترجيحي در اينکه اقوال و اخبار دهيم لذا علم آن را بذات اقدس حق و خاندان رسالت محول ميکنيم و فقط بتفسير آيات قناعت ميکنيم قُل سَأَتلُوا عَلَيکُم مِنه‌ُ ذِکراً شرح حال آن را بيان ميکنيم براي شما.