اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حَتّي إِذا بَلَغ‌َ بَين‌َ السَّدَّين‌ِ وَجَدَ مِن دُونِهِما قَوماً لا يَکادُون‌َ يَفقَهُون‌َ قَولاً (93)
تا زماني که رسيد ذي القرنين بين دو سد يافت از پشت اينکه دو سد قومي را که نزديک نبود بفهمند کلامي را حَتّي إِذا بَلَغ‌َ بَين‌َ السَّدَّين‌ِ از اخبار استفاده ميشود که مراد سد يأجوج و سد مأجوج بوده و اينکه دو سد کوهي بود و بقدري مرتفع بود که ممکن نبود بر او بالا روند وَجَدَ مِن دُونِهِما قَوماً جماعتي از افراد بشر که در پاي آن کوه بودند لا يَکادُون‌َ يَفقَهُون‌َ قَولًا بزبان احدي اطلاع نداشتند.
اشکال امروز که بتوسط هواپيما تا کره قمر سير کردند همچه اشخاصي و همچه سدي در صفحه زمين مشاهده نشده کيان بودند و در چه نقطه زندگي ميکردند!
جواب بسياري از موجودات عالم از نظرها مخفيست مثل وجود مبارک حضرت بقية اللّه و حضرت خضر و الياس و دجال و طايفه جن‌ّ و شياطين و ملائکه و غير اينها خداوند از نظرها مخفي فرموده تا زماني که ظاهر شوند.
بعلاوه ممکن است پس از معاشرت با ساير طبقات داراي زبان و علم و عارف بلغات شده باشند.
399