اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ هذا رَحمَةٌ مِن رَبِّي فَإِذا جاءَ وَعدُ رَبِّي جَعَلَه‌ُ دَکّاءَ وَ کان‌َ وَعدُ رَبِّي حَقًّا (98)
ذو القرنين گفت اينکه قدرت و توانايي که علم بآن دارم و تمام اسباب براي من فراهم است از خود من نيست و تفضل از جانب پروردگار من است در باب شکر گذاري از نعم الهي مراتب شکر را بيان کرده‌ايم اوّلين مرتبه آن اينست که نعمت را از جانب پروردگار خود بداند مثل قارون نباشد که مستند بخود توهّم کند موقعي که باو گفتند وَ أَحسِن کَما أَحسَن‌َ اللّه‌ُ إِلَيک‌َ.
در جواب آنها گفت إِنَّما أُوتِيتُه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ عِندِي قصص آيه 77 و 78.
و گفته‌ايم ده فعل است که بنده بايد مستند بخدا بداند خلق رزق امانه احياء عزّت ذلت غناء فقر صحة مرض.
مرتبه دوّم اينکه نعمت را مصرف همان منظور الهي کند بر خلاف آن صرف نکند.
مرتبه سيّم سجده شکر بجا آورد که گفتند در پنج مورد سجده شکر وارد شده موقع افاضه نعمت موقع دفع بليّات موقع تذکّر نعم سابقه موقع تذکّر دفع بليّات سابقه موقع موفق شدن بعمل خيري و عبادتي.
جلد 12 - صفحه 402
مرتبه چهارم شکر لساني حمد الهي بجا آورد الحمد للّه حمدا للّه الشکر للّه شکرا للّه و امثال آنها.
مرتبه پنجم در مقابل هر نعمتي يک عبادتي بجا آورد ذو القرنين اينکه سدّ باين محکمي را که بنا کرد از خود ندانست قال‌َ هذا رَحمَةٌ مِن رَبِّي يا بتوسط وحي يا بطريق الهام متوجه اينکه قسمت شد و باذن و اجازه پروردگار و اعانت حق بنا کرد و قوة و قدرت خود را از جانب او ميداند.
فَإِذا جاءَ وَعدُ رَبِّي جَعَلَه‌ُ دَکّاءَ وَ کان‌َ وَعدُ رَبِّي حَقًّا پس زماني که آمد وعده پروردگار من و قيامت بر پا شد خداوند اينکه سدّ باين محکمي را ريز ريز ميکند و وعده الهي حق است تخلّف پذير نيست البته و صد البته خواهد آمد مسئله معاد از ضروريات جميع اديان است هر کس قائل بمبدء باشد قائل بمعاد است.
فقط طبيعي دهري لا مذهب منکر مبدء و معاد است و در آيات و اخبار علامتهاي بسياري ذکر شده از آن جمله کوه‌ها از هم پاشيده وضعيّات زمين تغيير ميکند درياها خشک ميشود اشجار از بين ميرود عمارات خراب ميشود زمين قاعا صفصفا ميگردد لذا ذو القرنين گفت فَإِذا جاءَ وَعدُ رَبِّي که عالم دنيا فاني شود و عالم قيامت بر پا شود جَعَلَه‌ُ دَکّاءَ اينکه سدّ محکم را از هم ميپاشد وَ کان‌َ وَعدُ رَبِّي حَقًّا تخلف پذير نيست البته تحقق پيدا ميکند (توضيح کلام) ما در مجلد سيّم کلم الطيب در باب علائم قيامت آيات راجعه بذي القرنين را در ده صفحه بيان کرده‌ايم رجوع کنيد از صفحه 80 تا 89 و خلاصه کلام اينکه در موضوع سدّ ذي القرنين پنج اشکال کرده‌اند:
1- سلطاني که تمام روي زمين را سير کرده از مشرق تا مغرب و فتح کرده کيست و از چه سلسله است که داراي دو شاخ باشد!.
2- زمين کرويست مشرق و مغرب معني ندارد!
3- چشمه لجن زار که خورشيد در او فرو رود کجا است! با اينکه خورشيد
جلد 12 - صفحه 403
چندين برابر کره زمين است!
4- يأجوج و مأجوج کيانند و از چه قبيله و سلسله هستند!.
5- سدّ ذي القرنين کجا است!
و اما جواب بعد از آنکه کلمات مفسرين اعتبار ندارد و تفسير برأي است سيد هبة الدين در رساله ذي القرنين او را از سلسله آل حمير معروف بآل اذواء است و چندين قرن قبل از اسکندر رومي بوده و نام او شمر يرعش و وجه تسميه او به ذي القرنين در دو طرف پيشاني او دو دسته موي سفيد پيچيده بود تعبير بقرنين کردند و سدّ او را ديوار چين و يأجوج و مأجوج را اقوام وحشي دانسته و شرحي از کتاب شمس العلوم امير نشوان بن سعيد از مؤلفين قرن ششم در باب فتوحات او نقل کرده شرح مفصلي.
و بعض محققين او را کورش دانسته از سلاطين هخامنشي و وجه تسميه او را بذي القرنين مستند بخواب دانيال که در سفر دانيال از کتب عهد قديم دانسته که ابو الکلام آزاد و زير فرهنگ هندوستان در مقاله ذي القرنين که در مجله الثقافه هند منتشر گشته و غلامرضا سعيدي از تفسير مولوي محمّد علي هندي رئيس مبلّغين مسلمين مقيم انگلستان در مقاله خود نقل کرده و استاد دهخدا در لغتنامه خود در حرف ذال هم نقل کرده و تمام اينها را در مجموعه انتشارات انجمن تبليغات اسلامي سال 1323 شمسي نقل کرده بآن رجوع فرمائيد.
و امّا مشرق و مغرب مراد اينکه قسمت کره زمين که قابل سکونت هست بلاد شرقي و غربي دارد و امّا چشمه لجن زار درياي سياه است که در طرف مغرب است از دور بنظر لجن زار ميآيد چنانچه در قرآن تعبير بوجد فرموده و يأجوج و مأجوج ممکن است اقوام وحشي که در طرف شمالي درياي سياه سکونت داشتند و بزبان اروپايي کوک و ماکوک ناميده شده و ممکن است اقوام وحشي تا تاري که بنام خزر و تتر و ترک خوانده شده‌اند و امّا سدّ ممکن است ديوار چين و ممکن است ديوار در بند باشد و مسلما قبل از اسکندر بوده و تاريخ قبل از اسکندر بسيار تاريک است اعتنايي بقول
جلد 12 - صفحه 404
مؤرخين نيست فقط باستان شناسان از روي باستان شناسي و نوشته سنگها مقدار مختصري چيزي بدست آورده باشند و اللّه اعلم بها.