تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ الَّذِينَ کَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ لِقائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً (105)
أُولئِکَ الَّذِينَ کَفَرُوا: آنانکه کافر شدند. بِآياتِ رَبِّهِمْ: به آيات پروردگار خود که آيات قرآن دليل توحيد و نبوت است. وَ لِقائِهِ: و کافر شدند به رسيدن به جزاى الهى را، يعنى منکر شدند بعث و حشر را که مجازات عمال واقع خواهد شد. فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ: پس تباه و فاسد شد کارهاى ايشان که در صورت نيکو مى‌نمود و به سبب کفر جزاى در آن نخواهد يافت. فَلا نُقِيمُ لَهُمْ:
پس اقامه نخواهيم نمود براى اعمال آنها. يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً: روز قيامت ميزانى که به آن بسنجند آن عمل‌ها را، زيرا همه نابود گشته؛ يا اعمال ايشان را چون در ميزان نهند، قدر و قيمتى نخواهد داشت.
تبصره: احباط و تکفير، تحقيق محتاج به دو مقدمه است:
مقدمه 1: برهان عقلى قائم است به وجوب ثواب، زيرا تکليف مشقت، و مستلزم عوض باشد، زيرا مشقت بدون عوض، ظلم، و ذات الهى منزه از آنست.
و اما عقاب- آنچه محقق است آنکه عاصى به گناه خود، مستحق شود عقاب
«1» تفسير برهان ج 2 ص 495.
«2» همان مدرک بنقل از احتجاج طبرسى.
جلد 8 - صفحه 128
را، نه وجوب ترتب آن را، بنابراين ممکن است به فضل و رحمت سبحانى عقاب واقع نشود.
مقدمه 2: موافات عبارت است از آنکه وفا نمايد به ايمان و ثابت باشد تا مرگ به صريح بعض آيات مانند «الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِکَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدُونَ» «1» و غيره تا مستحق ثواب گردد لقوله «أَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِکُمْ» «2» و جايز است ثواب متوقف باشد بر شرط موافات، زيرا به نبودن اين شرط لازم آيد عارف به خدا مثاب باشد بدون تصديق به پيغمبر و معاد.
پس مراد به احباط نزد خاصه عبارت است از مترتب نشدن جزاى اعمال خيريه سابقه و قبول نشدن آن از ابتدا به سبب ظهور کفر لاحق و متحقق نشدن مشروط، يعنى ثواب به سبب نبودن شرط، يعنى موافات. و اما نسبت به گناهکارى که کافر نشود، اين مطلب ثابت نيست که به سبب عصيان طاعت و ايمان او حبط شود، بلکه به عصيان معذب، و بعد به سبب ايمان نجات يابد. و اين قول جمهور علماء خاصه و مطابق معقول و منقول و به مراجعه احاديث آل عصمت عليهم السلام محقق و مسلم آيد، پس آيه شريفه شامل کفار باشد نه مؤمنين فساق، و آيه بعد نيز مؤيد اين قول مى‌باشد، زيرا مى‌فرمايد: