تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلاً (107) خالِدِينَ فِيها لا يَبْغُونَ عَنْها حِوَلاً (108) قُلْ لَوْ کانَ الْبَحْرُ مِداداً لِکَلِماتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ کَلِماتُ رَبِّي وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً (109) قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ يُوحى إِلَيَّ أَنَّما إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ کانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا يُشْرِکْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً (110)
ترجمه
همانا آنانکه ايمان آوردند و کردند کارهاى شايسته باشد براى ايشان بهشتهاى فردوس منزلى آماده
جاودانيانند در آنها نخواهند از آن انتقالى
بگو اگر بود دريا مرکّب از براى معلومات پروردگار من هر آينه تمام ميشد دريا پيش از آنکه تمام شود معلومات پروردگار من و اگر چه بياوريم مثل آنرا بکمک
جلد 3 صفحه 457
بگو جز اين نيست که من بشرى هستم مانند شما که وحى ميشود بمن نيست خداى شما مگر خداى يکتا پس کسيکه چنين است که اميد دارد ملاقات پروردگارش را پس بايد بجا آورد کار شايسته و شريک نسازد در پرستش پروردگارش احدى را
تفسير
در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که بهشت صد درجه دارد که ما بين هر درجه با درجه ديگر مانند ما بين آسمان و زمين است و فردوس بالاترين درجات است که از آن جارى ميشود نهرهاى بهشت وقتى شما از خدا سؤال بهشت ميکنيد فردوس را بخواهيد و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که اين آيه در شأن أبو ذر و مقداد و سلمان فارسى و عمّار ياسر نازل شد و قرار داد خداوند جنّات فردوس را منزل و مأواى ايشان بيرون نميآيند از آن و نميخواهند بجاى آن بدلى را و چون فردوس باغى را گويند که جامع تمام ميوه‌ها و گلها و گياهها و همه خوبيها باشد خداوند به پيغمبر خود فرموده بگو مقدورات و معلومات و نعم الهى نامتناهى است و اگر فرضا تمام درياها مرکّب شود براى نوشتن آنها درياها تمام ميشود ولى مقدورات و معلومات و نعم الهى تمام نميشود اگر چه مانند آن درياها خلق شود و بجاى تمام شده برسم کمک ارسال گردد و بعضى بجاى مددا مدادا قرائت نموده‌اند و بنابراين معنى واضح است که مراد مدادى است مانند آنمداد و بعضى گفته‌اند مراد توصيف قرآن است بنامتناهى بودن معانى آن و اطلاق کلمه و کلمات بر مصنوعات الهى شايع است چنانچه خداوند در باره حضرت عيسى فرموده و کلمة القاها الى مريم و ائمه اطهار فرمودند نحن الکلمات التّامّات و نيز حذف مضاف متعارف است پس مانعى ندارد که مراد معانى کلمات قرآنيّه باشد علاوه بر آنکه معانى قرآن از معلومات بارى تعالى است و حذف هم لازم نيست و نيز به پيغمبر فرمود که براى تواضع و فروتنى و دفع غلوّ و رفع استعجاب از نيل بشر بمقام رسالت بفرمايد جز اين نيست که منهم مانند شما هستم در مخلوق بودن و بشريّت و لوازم آن ولى پروردگار من مرا مخصوص فرموده است بوحى و نبوّت از ميان شما چنانچه بعضى از افراد بشر را از ميان شما مخصوص ميفرمايد بمال و جمال و صحت و کمال پس نبايد تعجّب نمود و انکار کرد امر رسالت مرا و در روايات ائمه اطهار به اين معنى تصريح شده و خداوند تمام مردم خداى يکتاى بى‌همتا است
جلد 3 صفحه 458
و جز او خدا و مستحق پرستشى نيست پس کسيکه معتقد بمعاد باشد چنانچه از امير المؤمنين عليه السّلام در توحيد نقل شده يا کسيکه اميد بملاقات رحمت حقّ در آخرت داشته باشد چنانچه ظاهر است بايد بجا آورد عمل شايسته خالص براى خدا را و شريک ننمايد در عبادت و پرستش پروردگارش. احدى از مخلوقات او را و در روايات ائمه اطهار برياء در عبادت تفسير شده و فرموده‌اند کسيکه براى جلب توجّه و خوش بينى مردم باو عبادت کند مشرک است و کسيکه براى رضاى خدا و خلق عملى را انجام دهد مشرک است و کسيکه براى رضاى خدا کارى کند پس رضايت خلق را هم دخل دهد مشرک است و اين شرک خفى است که گاهى بر خود انسان هم مخفى ميشود و بايد کاملا مواظب بود که در عبادت بهيچ وجه داخل نشود که اگر بنحوى از انحاء داخل شود عمل را باطل و عامل را مستحقّ عقوبت مينمايد ولى کافر نميشود و قابل عفو است ولى اگر عمل را براى خدا انجام دهد و کسى آنرا به بيند و او خوشحال شود ضرر ندارد چون هر کس مايل است که کار خوب او آشکار گردد اگر باين قصد انجام نداده باشد و موجب عجب و خود پسندى او نشود و در بعضى از روايات عمل صالح بولايت امير المؤمنين و ائمه اطهار عليهم السلام تفسير شده و فرموده‌اند و اين که نهى نموده خدا از شرک در عبادت مراد آنستکه شريک نسازند با امير المؤمنين عليه السّلام و اولاد طاهرين او غير آنانرا در ولايت الهيّه و خلافت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و معلوم است که مراد بيان مصداق است نه انحصار بآن و نيز فرموده‌اند کسيکه آيه آخر اين سوره را در وقت خوابيدن تلاوت نمايد نورى از خوابگاه او ساطع ميشود و در ميان آن ملائکه‌اى هستند که براى او استغفار ميکنند تا از خواب بيدار شود و آنکه اگر بخواند اين آيه را در وقت خواب هر وقت بخواهد از خواب بيدار شود ميشود ببرکت اين آيه و اگر کسى در هر شب جمعه سوره کهف را تلاوت نمايد کفّاره گناهان او شود تا جمعه ديگر و نميميرد مگر شهيد و از ميان شهداء مبعوث ميشود و ميايستد با شهداء در روز قيامت خداوند توفيق عنايت فرمايد و الحمد للّه رب العالمين و صلى اللّه على محمّد و آله الطاهرين.
جلد 3 صفحه 459