تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَکَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ «5»
بعد از آن بيان ارسال حضرت موسى عليه السّلام را فرمايد:
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا: و هرآينه بتحقيق فرستاديم موسى را با دلايل ظاهره و معجزات باهره مانند عصا و يد بيضا و انفلاق بحر. أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَکَ:
(بيان ارسال که در معنى قول است) يعنى اى موسى بيرون آر قوم خود را. مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ: از تاريکيهاى جهالت و شک و شبهه به روشنائى علم و يقين و معرفت. يا بيرون آور قوم فرعون را از تاريکيهاى کفر و نفاق و ضلالت به نور ايمان و اخلاص و هدايت.
وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ: 1- و ياد بياور ايشان را به روزهاى الهى که انتقام کشيد در آن از امم سابقه. حاصل آنکه وقايع الهى را در امّتان پيش از هلاکت و عذاب، امت خود را متذکر نما براى اينکه بيانديشند و بترسند از مخالفت، و دورى جويند از معصيت.
2- ياد بياور ايشان را به نعم الهى در ساير ايام که در چنگال فرعون و فرعونيان گرفتار بودند و به برکت تو آنها را خلاص فرموديم.
3- مراد به ايام اللّه، سنن و افعال الهى است نسبت به بندگان خود از انعام و انتقام.
4- مجمع «1» و عياشى «2» از حضرت صادق عليه السّلام: مراد نعم الهى و آلاء
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 304.
«2» جلد 2 صفحه 222.
جلد 7 - صفحه 17
سبحانى است.
5- على بن ابراهيم قمى فرمايد «1»: ايام الهى سه است: يوم قائم، و يوم موت، و يوم قيامت.
6- در خصال «2» از حضرت باقر عليه السّلام: ايّام اللّه يوم القائم و يوم الکرة و يوم القيمة فرمود: ايام الهى: يوم قائم، و يوم رجعت، و يوم قيامت است.
بيان: منافاتى بين اين تفاسير نيست، زيرا نعمت بر مؤمن، نقمت است براى کفار، همچنين ايام مذکوره نعمت است براى گروهى، و نقمت است براى جمعى ديگر. إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ: بتحقيق که در آنچه تذکر داديم از آيات بينات، هرآينه دلالتى است بر قدرت الهى براى هر صبر کننده‌اى در بلاى الهى و شکرگزارنده نعم سبحانى، يعنى اين دو وصف پسنديده، عادت او باشد.
تبصره: به مفاد آيه شريفه محور تذکر به آيات الهيه، دو صفت عظيم صبر و شکر مى‌باشد. اما صبر، عبارت از بردبارى در ناملايمات طاعات و مصيبات و بليات و محرمات باشد.
در کافى شريف «3» حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: الصّبر من الايمان بمنزلة الرّاس من الجسد فاذا ذهب الرّاس ذهب الجسد کذلک اذا ذهب الصّبر ذهب الايمان صبر نسبت به ايمان به منزله سر است نسبت به انسان، يعنى چنانچه بدن بى‌سر فايده‌اى ندارد، همچنين ايمان بدون صبر ثمرى نخواهد داشت.
اما شکر، ثناى منعم است به نعم او، و قيام شکر به سه چيز است: 1- معرفت منعم. 2- شادمانى به وصول آن نعم به او. 3- کوشش در تحصيل
«1» على بن ابراهيم قمى جلد 1 صفحه 367.
«2» خصال باب الثلاثه جلد 1 صفحه 108.
«3» اصول کافى، جلد 2، صفحه 87،
جلد 7 - صفحه 18
رضاى منعم.
در کافى شريف «1» از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: ما انعم اللّه على عبد من نعمة فعرفها بقلبه و حمد اللّه طاهرا بلسانه فتم کلامه حتّى يؤمر له بالمزيد.
انعام نفرمايد حق تعالى نعمتى را به بنده‌اى پس بشناسد آن را به قلبش و ثنا و حمد الهى نمايد ظاهرا به لسانش، پس تمام شود کلامش مگر آنکه امر شود براى او به زيادتى.