تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا وَ قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالاً لاتَّبَعْناکُمْ هُمْ لِلْکُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمانِ يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يَکْتُمُونَ (167) ترجمه‌ و تا بداند آنانرا که نفاق کردند و گفته شد مر ايشان را که بيائيد کارزار کنيد در راه خدا يا دفاع کنيد گفتند اگر ميدانستيم کارزارى را هر آينه‌ جلد 1 صفحه 529 متابعت ميکرديم شما را نسبت آنها بکفر روزى چنين نزديکتر است از نسبت آنها بايمان ميگويند بزبانهاشان آنچه نيست در دلهاشان و خدا داناتر است به آنچه پوشيده مى‌دارند.. تفسير از آيه قبل معلوم شد که يکى از حکمت‌هاى شکست مسلمين در جنگ احد امتياز مؤمنين از منافقين بود و چون عبد اللّه ابن ابى و معتب ابن قشير و اتباع آنها عازم رجوع بمدينه شدند عبد اللّه ابن خرام بآنها گفت از خدا بترسيد پيغمبر را تنها نگذاريد بيائيد جهاد کنيد يا اقلا جزء سياهى لشگر باشيد و دفاع از جان و مال خودتان کنيد آنها بدروغ و استهزا گفتند اگر ما ميدانستيم اين جنگ است متابعت شما را ميکرديم ولى مى‌بينيم اين مبناى عقلى ندارد چون خودکشى و انداختن شخص خود را در هلاکت است خداوند ميفرمايد آنها در آنروز بکفر نزديکتر بودند از ايمان چون کفرشان قلبى بود و ايمانشان زبانى آن هم مقرون بخدعه و استهزاء گفتار وقتى مفيد است که با ضمير موافق باشد و الا صوت است و اثرى ندارد و خدا داناتر است بضمائر آنها از هر کس حتى خود آنها چون علم خداوند واجب و قديم و تفصيلى است و علم مخلوق ممکن و حادث و اجمالى است و آن علت است و اينها معلول البته احاطه و سبق و شرف علت بر معلول واضح است و در مصباح الشريعه از حضرت صادق (ع) نقل نموده که کسيکه يقين کامل ندارد باسباب ظاهريه توسل پيدا مى‌کند براى توسعه رزق و تهيه وسائل عيش و سعى مى‌کند در جمع مال و امساک و خالى از حقيقت متابعت عادات و اقوال مردم را مى‌نمايد بزبان ميگويد رزاق خدا است و مانع و معطى جز او نيست و نشايد خوردن الارزق مقسوم و از زياد دويدن کفش پاره ميشود ولى بعمل و قلب منکر همه اين معانى است اين است که خداوند فرموده مى‌گويند بزبانهاشان آنچه نيست در دلهاشان و خدا اعلم است بضمائر آنها که پوشيده ميدارند.