تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ يَأْتِکُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا يَعْلَمُهُمْ إِلاَّ اللَّهُ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ وَ قالُوا إِنَّا کَفَرْنا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَ إِنَّا لَفِي شَکٍّ مِمَّا تَدْعُونَنا إِلَيْهِ مُرِيبٍ «9»
بعد از آن بر سبيل تنبيه فرمايد:
أَ لَمْ يَأْتِکُمْ نَبَؤُا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ: اين تتمه کلام موسى است به قوم که آيا نيامد به شما، يا خطابى است از حق تعالى به امت پيغمبر براى تقرير، يعنى البته آمد شما را خبر آنانکه بيش از شما بودند. قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ: قوم نوح و قبيله عاد و ثمود که قوم هود و ثمود و صالح بودند. وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ: و خبر آنانکه بعد از ايشان بودند که: لا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ: نمى‌داند عدد آنها را از بسيارى مگر ذات احديت علام الغيوب.
در تفسير تبيان «1» فرمايد: حق تعالى بسيار امم را از عرب و عجم هلاک فرموده و آثار آنها برانداخته که غير خدا کسى بر آن اطلاع ندارد، و لهذا چون ابن مسعود اين آيه تلاوت نمود، گفت: (کذب النسّابون). در معالم از ابن عباس نقل نموده که ميان عدنان و ابراهيم عليه السّلام سى قرن گذشته و از اهل آن قرون هيچکس خبر ندارد الا حق تعالى، و لذا حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در انتساب خود از معد بن عدنان تجاوز نمى‌فرمود به جهت عدم معرفت کسى به حال ايشان، و نظير اين آيه شريفه است قوله تعالى:
«1» مجمع البيان جلد 6، صفحه 278.
جلد 7 - صفحه 23
(وَ قُرُوناً بَيْنَ ذلِکَ کَثِيراً ... مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْکَ). «1» قاضى گويد بنابراين ممکن نيست قطع به مقدار سال از آدم عليه السّلام تا به حال، زيرا اگر اين ممکن بود تحصيل علم به انساب مستبعد نبود.
بعد از آن حق تعالى حکايت فرمايد از حال اين اقوام: جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ: آمدند پيشينيان را پيغمبرانشان به حجتهاى روشن که کتب الهى بود يا معجزات داله بر صدق ادعاى ايشان. فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْواهِهِمْ: 1- پس بازگردانيدند دستهاى خود را به دهنهاى خود، يعنى امتان انبياء دستهاى خود را به دندان گرفتند از غيظ ختم رسل، کقوله تعالى (عَضُّوا عَلَيْکُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ) «2». 2- دستها و انگشتان به دهان نهادند به تعجب از آن يا استهزاء بر آن مانند کسى که خنده بر او غلبه کند. 3- به جهت اشارت به اسکات رسل دستهاى خود را بر دهن نهادند. 4- دستهاى خود را به دهان انبياء نهادند تا سخن نگويند. 5- مراد به يد، نعمت است، يعنى نعمت پيغمبران که عبارت مواعظ و حکم و شرايع بود رد مى‌کردند به دهنهاى خود، چه آنها چون تکذيب و انکار مى‌نمودند، پس گوئيا رد مى‌کردند از آنجا که صادر شده بود. 6- رد مى‌نمودند آنچه انبيا آورده بودند. 7- ترک مى‌کردند آنچه انبياء امر، و ابا داشتند از قبول حق. 8- چون کلام حق را از انبياء مى‌شنيدند، از روى تعجب انگشت به دهان مى‌گرفتند. 9- از شدت غضب، دست را به دهان مى‌گزيدند.
وَ قالُوا إِنَّا کَفَرْنا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ و گفتند بدرستى که ما کافر هستيم به آنچه فرستاده شديد به آن به زعم خود. وَ إِنَّا لَفِي شَکٍّ مِمَّا تَدْعُونَنا إِلَيْهِ مُرِيبٍ:
و بدرستى که ما هرآينه در شک‌ايم نسبت به آنچه مى‌خوانيد ما را به سوى آن از ايمان و توحيد؛ شکى در تهمت اندازه که آن تشويش نفس و مطمئن نشدن
«1» سوره غافر آيه 78.
«2» سوره آل عمران آيه 119.
جلد 7 - صفحه 24
است به چيزى از سخنان پيغمبر. يا با وجود شک، انبياء را متهم مى‌داشتند به اغراض فاسده کاسده.