تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ ما کانَ لَنا أَنْ نَأْتِيَکُمْ بِسُلْطانٍ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ «11»
بعد از آن، انبياء در مقام جواب شبهات آنها برآمدند.
اما جواب شبهه اول: قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ: گفتند مر امتان را رسولانشان. إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ: نيستيم ما مگر بشرى مثل شما، يعنى مشارکت در جنسيت را مسلم مى‌داريم. وَ لکِنَّ اللَّهَ يَمُنُّ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ: و لکن خداوند سبحان منت مى‌فرمايد به نعمت نبوت و کرامت رسالت هر که را مى‌خواهد از بندگان و قابليت اين منصب بزرگ داشته باشد، پس انبياء مزيت الهى دارند به صورت بشرى، و لکن به سيرت ملکى باشند.
توضيح: اين مطلب محقق شده که بشر قابل تکميل، و بر خداوند حکيم است تعيين مکمل، و چون واسطه در تکميلند، بايد بعلاوه جنبه بشرى و کمالات نفسانى، قوه ديگر دارا باشند که بدان، رابطه‌اى به ملا اعلى و اخذ فرامين الهى نموده، و سبب جنسيت تبليغ نمايند؛ آن قوه را لدنى نامند. به عبارت اخرى، هر حسى از حواس ظاهره و باطنه در اين نظام اتم عالم، روى احتياج بشر مقرر شده، و چون انبياء محتاج به ملکوت اعلى بودند، لذا حس وحى به ايشان مرحمت شد؛ پس ممتاز از کليّه بشر گرديدند، اينست منت و
«1» سوره زمر آيه 7.
«2» سوره غافر آيه 31.
جلد 7 - صفحه 28
نعمت سبحانى.
اما جواب شبهه دوم را ذکر ننمود، زيرا صحت نبوت ابطال کند قاعده تقليد در اصول را.
اما جواب شبهه سوم را فرمايد که: وَ ما کانَ لَنا: و نيست ما را قدرت و نمى‌توانيم، أَنْ نَأْتِيَکُمْ بِسُلْطانٍ: اينکه بياوريم براى شما به حجتى که مى‌طلبيد، يعنى معجزه دلبخواهى، إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ: مگر به فرمان الهى و مشيت سبحانى. حاصل آنکه از پيش خود بدون اراده خدا کارى نتوانيم کرد و مهمى نتوانيم ساخت، بلکه متعلق است به مشيت کبريائى، و لذا تخصيص مى‌گرداند هر پيغمبرى را به نوعى از معجزات. وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ: و بر خداى تعالى نه بر غير او پس بايد توکل کنند ايمان آرندگان در صبر بر معانده و معادات شما. تعميم از جهت اشعار است به آنچه موجب توکل است، و مراد ايشان به اين قول نفوس خودشان بود، و لهذا در عقب آن گفتند: