اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ قالُوا لِإِخوانِهِم وَ قَعَدُوا لَو أَطاعُونا ما قُتِلُوا قُل فَادرَؤُا عَن أَنفُسِکُم‌ُ المَوت‌َ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ (168)
کساني که گفتند ببرادران خود و قعود از جهاد نمودند که اگر آنها هم قعود کرده بودند و بجهاد نرفته بودند کشته نميشدند بآنها بگو پس اگر ميتوانيد جلوگيري کنيد از جان خود مرگ را اگر هستيد راست گويان.
الّذين يا بدل از الَّذِين‌َ نافَقُوا است يا از ضمير يقولون بنا بر اينکه مرفوع است يا بدل از ضمير يکتمون است و منصوب است يا مبتداء است و خبرش ما قُتِلُوا است و اينکه اظهر است، و اينها کساني هستند که قعود از جهاد نمودند و در ميدان جنگ حاضر نشدند و بجهاد نرفتند.
قالوا گفتند لاخوانهم يعني در حق آنها گفتند و در مورد آنها.
وَ قَعَدُوا ترک جهاد کردند.
لَو أَطاعُونا اگر حرف ما را شنيده بودند و بجهاد نرفته بودند.
ما قُتِلُوا آنها هم کشته نميشدند، چنانچه اينکه عقيده بسياري از عوام است که اگر فلاني مسافرت نکرده بود يا فلان جا نرفته بود يا فلان عمل را نکرده بود نمي‌مرد. و اينکه عقيده بنص‌ّ آيات باطل است فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ اعراف آيه 34. و در خبر از حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مروي است فرمود
(روح القدس نفث في روعي انّه لا يموت نفس حتي تستکمل رزقه)
و بالجمله روزي هر کس معيّن و انفاس او محدود و مدّت او مضبوط است، اگر اجل رسيد چه قاعد باشد چه مجاهد، چه سفر باشد چه حضر أَينَما تَکُونُوا يُدرِککُم‌ُ المَوت‌ُ وَ لَو کُنتُم فِي بُرُوج‌ٍ مُشَيَّدَةٍ نساء آيه 78.
جلد 4 - صفحه 425
قُل فَادرَؤُا عَن أَنفُسِکُم‌ُ المَوت‌َ درأ بمعني دفع است مقابل رفع، زيرا رفع برداشتن امر ثابت است و دفع جلوگيري از ثبوت يعني نگذاريد مرگ شما را دريابد إِن کُنتُم صادِقِين‌َ و چون نميتوانيد جلوگيري کنيد پس در اينکه دعوي کاذب هستيد.