اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ بَرَزُوا لِلّه‌ِ جَمِيعاً فَقال‌َ الضُّعَفاءُ لِلَّذِين‌َ استَکبَرُوا إِنّا کُنّا لَکُم تَبَعاً فَهَل أَنتُم مُغنُون‌َ عَنّا مِن عَذاب‌ِ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ قالُوا لَو هَدانَا اللّه‌ُ لَهَدَيناکُم سَواءٌ عَلَينا أَ جَزِعنا أَم صَبَرنا ما لَنا مِن مَحِيص‌ٍ «21»
و ظاهر و حاضر ميشوند در پيشگاه الهي فرداي قيامت جميعا بدون استثناء پس ميگويند ضعفاء که زير دستان رؤساء و تابع آنها بودند برؤساء که بزرگي ميکردند و امارت داشتند بر آنها که ما در دنيا تابع و مطيع شما بوديم پس آيا شما ميتوانيد ما را بي‌نياز کنيد و نجات دهيد از عذاب الهي و لو يک مقدار، رؤساء و بزرگان آنها ميگويند اگر ما را خداوند هدايت فرموده بود ما هم شما را هدايت ميکرديم و مساويست و تفاوتي نميکند چه ما جزع و فزع کنيم يا آنکه صبر کنيم هيچ راه چاره نداريم و نجات پيدا نميکنيم.
وَ بَرَزُوا لِلّه‌ِ جَمِيعاً خلق اولين و آخرين تمام در صحراي محشر مجتمع ميشوند و در محکمه عدل الهي محاکمه ميکنند و از کوچک و بزرگ اعمال آنها سؤال ميکنند و بحساب آنها رسيدگي ميشود چنانچه قرآن مشحون است باين موضوع در اکثر سور قرآني و آيات بسياري.
فَقال‌َ الضُّعَفاءُ تابعين رؤساء و اکابر که براي طمع دنيوي متابعت آنها را کردند و اطاعت آنها را نمودند و سبب شدند که آنها قوّت و قدرت پيدا کنند و ظلم و اذيت بانبياء و ائمه و مؤمنين کنند چنانچه در حديث است فرداي
جلد 11 - صفحه 379
قيامت منادي ندا ميکند
(اينکه الظلمة و اشباه الظلمة و اينکه اعوان الظلمة حتي من لاقي لهم دوانا او ربط لهم کيسا فيؤمر بهم الي النار)
حتي سؤال ميکند از امام عليه السّلام
(انّي اخيط للسلطان فهل کنت من اعوان الظلمة)
جواب ميفرمايد
(اما انت فمنهم و اعوان الظلمة من يبيعک الإبر و الخيوط)
حتي دارد
(لا تعنهم علي بناء مسجد)
لِلَّذِين‌َ استَکبَرُوا برؤساء و بزرگان و پيشوايان خود ميگويند إِنّا کُنّا لَکُم تَبَعاً ما که کوتاهي نکرديم در متابعت شما حتي حاضر شديم اولاد انبياء و ذراري آنها را بکشيم و اسير کنيم و حبس کنيم براي خوشنودي شما حال که گرفتار شديم فَهَل أَنتُم مُغنُون‌َ عَنّا مِن عَذاب‌ِ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ در مقابل خدماتي که بشما کرده‌ايم.
آنها جواب ميدهند قالُوا لَو هَدانَا اللّه‌ُ اگر اطاعت انبياء و ائمه هدي و علماء اعلام را کرده بوديم و موفق بايمان و اعمال صالحه شده بوديم و خداوند ما را هدايت فرموده بود لَهَدَيناکُم ما هم شما را براه حق و سعادت هدايت ميکرديم فعلا گرفتاري ما بيشتر از شما است عذاب خود را که داريم عذاب هر يک از شما را هم داريم که اضلال کرده‌ايم، چون گفتيم سه قسم فاعل داريم:
فاعل بالمباشرة و فاعل بالتسبيب و فاعل بالرضا.
سَواءٌ عَلَينا أَ جَزِعنا أَم صَبَرنا ما لَنا مِن مَحِيص‌ٍ همه مقهور و ذليل و خوار و خفيف نه دادرسي داريم و نه فرياد رسي نه شفيعي نه معيني نه ناصري.
380