تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ تَرَ کَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً کَلِمَةً طَيِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ «24»
بعد از آن ضرب المثلى را براى تبيين کلمه حق از باطل بيان مى‌فرمايد:
أَ لَمْ تَرَ کَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا: آيا نديدى و ندانستى اى بنده بينا و دانا که براى تفهيم شماها خداوند متعال چگونه بيان فرمود مثلى را؛ بعد تفسير فرمايد مثل را. کَلِمَةً طَيِّبَةً: مثل کلمه پاک و پاکيزه را که توحيد و کلمه (لا اله الّا اللّه) يا هر کلامى که خداى تعالى امر فرموده از طاعات، يا هر کلامى که دال به حق است.
جلد 7 - صفحه 45
شيخ طريحى رحمه اللّه از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده است:
انّه قال الکلم الطيب هو قول المؤمن لا اله الّا اللّه محمد رسول اللّه على ولى اللّه و خليفة رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم «1».
و طيبه ناميد به جهت آنکه زاکيه و ناميه باشد صاحبش را به خيرات و برکات. کَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ: مانند درخت پاک و پاکيزه باشد که آن درخت خرما يا درخت بهشتى يا هر درختى که زاکيه و ناميه است. ابو العاليه نقل نموده «2» که بامدادى نزد مالک ابن انس رفتم، طبقى از خرما نزد او حاضر، گفت: بخور يا ابا العاليه، اين درختى است که حق تعالى فرموده (أَ لَمْ تَرَ کَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَيِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ) زيرا روزى خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم طبقى از بسر آوردند، حضرت فرمود: (کَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ) و جهت تشبيه به درخت خرما آن است که در صفات متعدده شبيه به انسان است، از جمله چون سرش بريده، يا در آب غرق شود بميرد، و شکمش اگر دريده يا گلوله زنند هلاک شود، و تا تميز نشود ميوه ندهد.
وجه تشبيه: حق تعالى شجره را چهار توصيف فرموده که هر يک سزاوارند وجه شبه را.
اول: طيبه، و آن بر چند وجه است: 1- از حيث منظر و صورت و شکل و هيئت. 2- بوى برگها و ساقها. 3- لذيذ بودن ميوه. 4- زيادى فايده از برگ و ليف و چوب و ميوه و هسته.
وصف دوم: أَصْلُها ثابِتٌ: اصل و ريشه آن درخت محکم و استوار و پابرجا باشد، چه اگر ريشه را ثبات نباشد هر آينه آن را دوامى نخواهد بود.
وصف سوم: وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ: و شاخه‌هاى آن از غايت رفعت و بلندى در جانب آسمان کشيده، و هرچه درخت بلندتر باشد دورتر از عفونت، و ميوه آن
«1» مجمع البحرين، طريحى، ذيل لغت «کلم».
«2» منهج الصادقين جلد 1 صفحه 134.
جلد 7 - صفحه 46
پاکيزه‌تر باشد.
وصف چهارم: