تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تُؤْتِي أُکُلَها کُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ «25»
تُؤْتِي أُکُلَها کُلَّ حِينٍ: مى‌آورد ميوه خود را در هر سال يا هر شش ماه يا هر موقع، چه مراتب ميوه خرما از طلع و ملج و بسر و رطب موجود، و هر چهار فصل مطلوب است. بِإِذْنِ رَبِّها: به اراده و ايجاد آفريدگار و به فرمان پروردگار. ملخص معنى آنکه: ايمان را تشبيه فرموده به نخله به جهت ثبات ايمان در قلب مؤمن مانند ثبات نخله در زمين، و تشبيه نموده ارتفاع عمل او را به آسمان به ارتفاع نخله، يعنى کلمه توحيد در قلب مؤمن ثابت گشته، آب از سر چشمه تصديق خورده، فروع آن که اعمال صالحه است به عالم علوى رسد بدون حاجبى و مانعى لقوله (إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ) «1».
جامع الاخبار «2»- حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود:
مثل هذا الدّين کمثل شجرة ثابته الايمان اصلها و الزّکوة فرعها و الصّيام عرقها و التّآخى فى اللّه ثباتها و حسن الخلق و رقها و الکف عن محارم اللّه ثمرها فکما لا يکمل الشّجرة الّا بثمرة طيّبة لا يکمل الايمان الّا بالکفّ عن محارم اللّه.
مثل اين دين مانند درختى است رسته، ايمان به خدا اصل آن، و زکات شاخه آن، و روزه عرق آن و مواخات با هم براى خدا ثبات آن، و حسن خلق برگ آن، و خوددارى از گناهان ميوه آن، و چنانچه درخت تمام نشود مگر به
«1» سوره فاطر آيه 10.
«2» جامع الاخبار، فصل 89، فى الاسلام.
جلد 7 - صفحه 47
ميوه همچنين کامل نشود ايمان مگر به ترک معاصى الهى.
بيان: حکمت در تشبيه ديانت اسلام به درخت، آنست که درخت تمام نشود مگر به سه چيز: عرقى ثابت، و اصلى قائم، و فرعى عالى. همچنين اسلام و ايمان به سه رکن بر پا گردد: تصديق قلبى، و اقرار زبانى، و عمل ارکانى. چنانچه از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است: الايمان معرفة بالقلب و اقرار باللّسان و عمل بالارکان. «1» وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ: و بيان مى‌فرمايد خداى تعالى مثلها براى مردمان. لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ: براى اين که ايشان دريابند مطالب را، زيرا مثل، تصوير معانى است در آئينه افهام، و نزديک کردن معقول است به محسوس.
تأويل آيه شريفه:
1- عياشى «2» از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که اين آيه و آيه بعد را خداى تعالى مثل زده براى اهل بيت پيغمبر خود و دشمنان ايشان.
2- در کافى- عمرو بن حريث گويد: از حضرت صادق عليه السّلام از اين سؤال نمودم، فرمود: رسول اللّه اصلها و امير المؤمنين فرعها و الائمّة من ذريتهما اغصانها و علم الائمّة ثمرها و شيعتهم المؤمنون ورقها. هل فيها شوب؟ قال: قلت لا و اللّه قال: و اللّه انّ المؤمن ليولد فتورق ورقة فيها و انّ المؤمن ليموت فتسقط ورقة منها. «3» امام فرمود: پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اصل آن درخت، و امير المؤمنين عليه السّلام فرع آن، و ائمّه از ذريه اين دو، شاخه‌هاى آن، و علم ائمه ميوه آن، و شيعيان مؤمنان برگ آن، آيا در آن شائبه خطائى باشد يا اختلاط حق به باطل؟
عرض کردم: خير. فرمود: قسم به خدا بدرستى که مؤمن که متولد شود برگى
«1» نهج البلاغه فيض حکمت 218.
«2» تفسير عيّاشى، جلد 2، صفحه 225.
«3» اصول کافى، جلد 2، کتاب الحجة، صفحه 428، حديث 80.
جلد 7 - صفحه 48
رويد در آن، و چون بميرد برگى بيفتد از آن.
3- در اکمال الدين «1» روايت شده که حسن عليه السّلام و حسين عليه السّلام ميوه آن درخت، و نه نفر از اولاد حسين عليه السّلام شاخه‌هاى آن.
4- در معانى الاخبار «2» فرمود: شاخه آن فاطمه و ميوه آن اولاد آن معصومه، و ورق آن شيعيان آن مکرّمه. و در روايات معتبره وارد شده که (تؤتي اکلها کلّ حين باذن ربّها ما يفتى به الائمّة من آل محمّد شيعتهم من الحلال و الحرام).