تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (169)
بعد از آن در شأن شهداى در راه خدا بيان فرمايد:
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ: و گمان مکن اى مخاطب، آنان که کشته شدند به خلوص نيت در راه خدا به جهاد، أَمْواتاً: مردگان، و آنها را
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 299
مانند ديگران ندانيد، بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ: بلکه زندگانند در قرب پروردگار خود، و مقرب بارگاه او، روزى داده شوند به نعمتهاى سبحانى.
تبصره: مفسرين را در کيفيت زنده بودن شهداء اقوالى است:
1- زنده بودن از روى حقيقت در عالم برزخ تا روز قيامت، و ارزاق را صبح و شام بر آنها عرضه کنند. پس روح و فرح از نعم الهى به آنها رسد، چنانچه آتش را بر آل فرعون عرضه کنند صبح و شام، پس الم عذاب را دريابند.
2- ارواح بعد از مفارقت ابدان دنيائى، در قالب مثل اين بدن که آن را قالب مثال گويند، وارد شوند و در بهشت عالم برزخ متنعم باشند تا روز قيامت؛ و احاديث ائمه معصومين عليهم السّلام دال است بر آن از جمله:
شيخ طوسى رضوان اللّه عليه در «تهذيب» از يونس بن ظبيان روايت نموده که: خدمت حضرت صادق عليه السّلام بوديم، حضرت فرمود: مردم در ارواح مؤمنين چه گويند؟ عرض کردم: مى‌گويند در حواصل پرندگان سبز، در قناديل زير عرش باشند. فرمود: سبحان اللّه، مؤمن بزرگوارتر باشد از آنکه حق تعالى روح او را در حوصله «1» مرغ سبز قرار دهد. اى يونس، چون خداوند، قبض روح مؤمن را فرمايد، آن را در قالبى مثل بدن دنيائى نقل کند پس در بهشت مى‌خورند و مى‌آشامند. و چون آينده‌اى از دنيا نزد آنها آيد، او را بشناسند، به همين صورتى که در دنيا بوده باشد. «2» بنابراين تخصيص شهداء به اين جهت، اختصاص ايشان است به کمال قرب حق تعالى، و مزيت بهجت و علوّ کرامت آنها نزد حضرت ذو الجلال.
3- روز قيامت زنده و مثاب خواهند شد به منزلت و مکانت نزد حق تعالى (بنابراين اسناد احيا به ايشان مجاز باشد).
«1» حوصله چينه دان مرغ
«2» تهذيب الاحکام، جلد اوّل، باب فى تلقين المحتضرين، صفحه 466، حديث 171 (دار الکتب الاسلاميه)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 300
4- زنده‌اند بدين و طاعت و هدايت، (اين از باب تسميه ضلالت، به موت و هدايت، به حيات باشد).
5- زنده‌اند به ذکر جميل و ثناء جليل، چنانچه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در وصف علماى حقيقى فرمايد: هلک خزّان الاموال و هم احياء و العلماء باقون ما بقى الدّهر اعيانهم مفقودة و امثالهم فى القلوب موجودة. «2» اى کميل، هلاک شدند خزينه کنندگان مالها به غرور نفس و ضلالت، و حال آنکه زندگانند؛ و علما باقى هستند مادامى که باقى است روزگار، عين آنها مفقود، و صورتهاى ايشان در قلبها موجود است. و اولى و اصح، قول اول و دوم باشد.
تتمه: از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که حق تعالى، شهداء را شش خصلت کرامت فرمايد: 1- اول قطره خون شهيد که به زمين رسد، گناهان او را عفو فرمايد. 2- منزلتى که در بهشت نامزد او باشد، بنمايد. 3- هفتاد و دو حور العين به او مرحمت فرمايد. 4- او را از عذاب قبر و فزع اکبر ايمن سازد. 5- تاج وقار که از ياقوت سرخ است به سر او نهند. 6- شفاعت او را در حق هفتاد نفر از خويشان او قبول فرمايد.