تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (169)
ترجمه
و مپندار البته آنانرا که کشته شدند در راه خدا مردگان بلکه زندگانند نزد پروردگارشان روزى داده ميشوند..
تفسير
سابقا اشاره شد که موت عبارت از فنا نيست بلکه انتقال از نشئه است به نشئه اعلى از اين نشئه و کندن لباس فنا و پوشيدن لباس بقا است نهايت آنکه
جلد 1 صفحه 531
اگر شخص در راه خدا کشته شود چه بشمشير اعداء دين و چه در مبارزه با هواى نفس و شيطان رجيم در بساط قرب الهى جاى‌گزين خواهد بود چون جهاد بر دو قسم است جهاد اصغر که جنگ با کفار باذن پيغمبر و امام است و جهاد اکبر که جنگ با نفس اماره و قواء شهويه و غضبيه است باذن خداوند و کمک عقل و شرع چنانچه از پيغمبر روايت شده است و اگر در راه شيطان و هوا و هوس گشته شود در عذاب ابدى مقام دارد مگر دستى بولاى مولى رسانده باشد و فضل او شامل حالش شود و در آخر کار به ببساط قرب راه يابد.
ما بدان مقصد عالى نتوانيم رسيد
هم مگر پيش نهد لطف توام گامى چند
و البته کسيکه بمقام قرب رسيد متنعم به نعيم جنان است و هر چه بخواهد از ارزاق و غير آن باراده براى او حاضر است و تخصيص مجاهدين بحيات باعتبار تقييد بقرب و نعيم است و باعتبار بقاء نام و ذکر جميل آنها در صفحات تاريخ دنيا است
سعد يا مرد نکو نام نميرد هرگز
مرده آنست که نامش بنکوئى نبرند
و در مجمع از حضرت باقر (ع) روايت نموده که اين آيه در شأن شهداء بدر واحد هر دو نازل شده است و معلوم است خصوصيت مورد مخصص نميشود و ظاهر خطاب اگرچه متوجه به پيغمبر اکرم است لکن مقصود تنبه مؤمنين است چنانچه رسم خطابات قرآنيه است.