تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ «27»
بعد از آن بيان صاحب کلمه طيبه را فرمايد:
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا: ثابت مى‌گرداند خداى تعالى به توفيق و فضل و کرمش آنانکه ايمان آورده‌اند، و استحکام مى‌دهد. بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ: به سخن راست و قول محکم که به حجت قاطعه نزد آنها ثابت شده و در دلهاى ايشان متمکن گشته. حاصل آنکه: کلمه توحيد و قول (لا اله الا اللّه) از ايشان به راستى و درستى صادر گرديده، خداوند هم به ايشان لطف فرموده آنان را بر جاده مستقيم هدايت ثابت قرار داد. فِي الْحَياةِ الدُّنْيا: در زندگانى دنيا تا در زمان ابتلا و امتحان صبر و بردبارى نمايند و از صراط مستقيم نلغزند و به مشقات و صدمات تن در دهند، مانند زکريا و يحيى و جرجيس و امثال ايشان از انبياء و اولياء (عليهم السّلام) و اصحاب گرام (رضوان اللّه عليهم) مانند سلمان و اباذر و مقداد که هر يک داستانى دارند در ابتلائات و تحمل ناملايمات، مثل بلال مؤذن که طاوه آهنى به سرش گذاردند آنقدر گفت «احد، احد» تا شهيد شد. ايضا ميثم با دست و پاى بريده بالاى دار ثبات ورزيده و حق را گويا شده تا زبانش را بريده عالم دنيا را وداع گفت. ايضا کميل را در نود سالگى و سعيد بن جبير را حجاج ملعون شهيد نمود. از ايشان گذشته تاريخ علماء اعلام بزرگان والا مقام از ثبات قدم انسان را مبهوت سازد.
«1» مجمع البيان جلد 3، صفحه 313.
جلد 7 - صفحه 50
وَ فِي الْآخِرَةِ: و ثابت دارد ايشان را در آخرت، يعنى در قبر که اول منزل آخرت است تا جواب منکر و نکير را به طريق صواب باز دهند؛ يا در موقف و مشاهده اهوال قيامت وحشت و دهشت بر او غالب نگردد و از طريق بهشت گمراه نگردد.
در کافى شريف «1» از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است که فرمود: فرزند آدم را چون آخر روز از دنيا، و اول روز آخرت شود، مال و اولاد و عمل او را به نظر او درآورند.
او به مال خود نظر نموده گويد: به خداى که من بر تو حريص و بخيل بودم، امروز مرا نزد تو چه چيز است. مال گويد: از من کفنى قبض کن و با خود نگاه دار.
پس رو به اولاد کند گويد: اى فرزندان، بسيار محبّ و مشفق شما بودم و پيوسته غم شما را مى‌خوردم، امروز چه يارى من نمائيد گويند: تو را برداريم و به قبر رسانيم و برگرديم.
پس نظر به عمل خود نموده گويد: تو بر من گران بودى و با وجود تکلف و مشقت به امر تو قيام مى‌کردم، امروز چگونه با من رفتار کنى. گويد: قرين تو هستم در قبر تا روز قيامت مرا و تو را به محضر پروردگار عرضه دارند.
بعد فرمود: اگر ميت، مؤمن صالح باشد، عمل او به خوبترين صورت و خوش‌ترين بوئى ظاهر و به او گويد: بشارت باد تو را به روح و ريحان و جنت نعيم و مقدم خير گويد، تو چه کسى؟ جواب دهد: من عمل صالح همراه تو خواهم بود تا به بهشت؛ و بدرستى که او غاسل خود را شناسد و حامل خود را داند و قسم دهد که به تعجيل او را ببرد تا قبر، و چون او را در قبر نهند هر دو فرشته قبر با نياب خود زمين را بشکافد و به آوازى چون رعد عاصف و چشمى چون برق خاطف نزد او آيند و گويند: (من ربّک و ما دينک و من نبيّک) گويد: (اللّه
«1» تفسير نور الثقلين، جلد 2، صفحه 538، حديث 71 (به نقل از کافى)
جلد 7 - صفحه 51
ربّى و دينى الاسلام و نبيّى محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) گويند: (ثبّتک اللّه فيما تحبّ و ترضى) و هو قوله تعالى: (يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ) پس قبر را بر او به مقدار مد بصر فراخ گردانند و درى از بهشت بر وى باز و گويند: به خواب به راحت مانند خواب جوان متنعم و حق تعالى ندا فرمايد به او: (أَصْحابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَ أَحْسَنُ مَقِيلًا). «1» و اگر ميت، دشمن خدا و رسول باشد، عمل خود به صورت قبيح و بد بو به نزد او آيد (بشّر بنزل من حميم و تصلية جحيم) و غاسل و حامل خود را داند، چون در قبرش نهند، از جواب نکيرين عاجز، مقمعه‌اى از آتش بر سرش زنند که صداى او را هر دابّه‌اى شنود غير از جن و انس، و درى از جهنم بر وى باز و گويند: به خواب به بدترين حال، پس زمين به هم آيد و او را چنان فشار دهد که مغزش از انگشتانش بيرون آيد، پس عقارب و مار بر او مسلط تا از قبر مبعوث شود (نعوذ باللّه من عذاب القبر).
وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ: و گمراه فرمايد خداوند، کفار را از راه بهشت به سبب سوء اختيار آنها کفر را در دنيا، يا فرو گذارد خداوند کافران را در کفر به جهت قبول نکردن آنان الطاف حق را از ايمان و طاعت، لا جرم به شآمت آن گرفتار شوند. وَ يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ: و مى‌کند خداوند آنچه را که خواهد از هدايت اهل استرشاد و تضليل اهل عناد.