تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لِعِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خِلالٌ (31)
قُلْ لِعِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا: بگو اى پيغمبر، يعنى امر فرما بندگان مرا که ايمان آورنده‌اند.
نکته: تخصيص مؤمنين به اضافه به جهت تعظيم ايشان، و تنبيه بر آنکه ايشانند اقامه کنندگان حقوق عبوديت، يُقِيمُوا الصَّلاةَ: بپا دارند نماز را.
تحقيق: محققين جملات انشائيه که به طريق اخبار متکلم بيان نمايد: مثل «يقيموا و ينفقوا» و امثال آن، ظهور در وجوب بلکه اولى خواهد بود در وجوب؛ زيرا ورودش بدين طريق کاشف است از آنکه فعل در محبوبيت در نظر آمر به مرتبه‌اى است که راضى به ترک آن نيست و هميشه مکلف را نسبت به آن فعل ممتثل خواهد؛ بنابراين آيه شريفه امر وجوبى است، يعنى بپاى داريد نماز را.
وَ يُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ: و انفاق کنند از آنچه روزى فرموديم ايشان را، يعنى بدهند حقوق واجبه را از زکات و نفقات واجبه. سِرًّا وَ عَلانِيَةً: نفقه پنهانى و نفقه آشکارا، يعنى در همه احوال اشتغال به انفاق نمايند. و نزد اکثر مفسرين مراد از صدقه سرى، صدقه مستحب، و به علانيه، صدقات واجبه باشد؛ زيرا در صدقه مستحب پنهانى اولى است به جهت دورى از ريا، و در صدقه واجبه آشکارا براى رفع تهمت و ترغيب: مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ: انفاق کنيد پيش از آنکه بيايد روزى که: لا بَيْعٌ فِيهِ: در آن خريد و فروش نباشد تا مقصر چيزى بخرد که به آن تدارک نمايد تقصير را. وَ لا خِلالٌ: و نه دوستى
جلد 7 - صفحه 55
نمودن با هم تا دوست شفيع او شود. در مجمع «1» فرمايد: مراد به بيع، اعطاء بدل است تا به آن خلاص شوند از آتش، نه آنکه مبايعه باشد و مراد «خلال» محابه و مصادقه است. يعنى کفار به جهت فقد مصادقه نتوانند که خليلى و صديقى در آن روز يابند تا شفاعت آنان کنند، چه همه دوستان آنها دشمن گردند.
لقوله تعالى (الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ) «2» پس اى عزيز من، عمر را اعتبارى نيست و زندگانى دنيا را بقائى نى، دنيا گذشتنى و چشم خواهش و آرزو به خاک انباشتنى، از خواب غفلت بيدار و براى عاقبت خود فکرى کن و از مال دنيا توشه تهيه نما.
برگ عيشى به گور خويش فرست
کسى نيارد ز پس تو پيش فرست
اين همه فريادها در عالم براى عاقبت بنى آدم بيهوده نيست.