تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَکُمْ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْأَنْهارَ (32)
بعد از آن اثبات حقانيت ستايش و پرستش ذات احديت خود را به ذکر آيات بينات بيان مى‌فرمايد:
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ: خداى به حق آن ذاتى است که به قدرت کامله ايجاد فرمود آسمانها و زمينها را.
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 316.
«2» سوره زخرف آيه 67.
جلد 7 - صفحه 56
اما آسمانها: اولا: اختصاص هر يک به قطرى معين با آنکه عقلا زايد و ناقص بودن ممکن است، هر آينه ترجيح مقدار خاص، ايجاد و ابداع خالق عالم را ثابت گرداند. ثانيا: حدوث آنان خلاق قديم را گواهى دهد. ثالثا: صفات متعدده در آيات شريفه براى آنها ذکر فرموده: 1- شدت. 2- حفظ از خرابى 3- عدم تفاوت و فطور 4- مانند سقف مرفوع برافراشته. 5- انوار مضيه در آن مقرر 6- محل نزول روزى مخلوقات 7- مقر ملائکه.
اما زمين: 1- به حکمت بالغه بعض آن را نرم و بعض آن را سخت. 2- ربعى را مسکونى نمود. 3- خلق کوهها داراى منافع بسيار از جمله معادن فلزات و جواهر. 4- اختلاف اجزاء زمين در طبع و طعم و لون و رائحه، هر آينه اين آثار غريبه قدرت ذات احديت را برهانى خواهد بود.
وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً: و نازل فرمود از آسمان آب باران را. اگر جمله عقلاء عالم خواهند که قطره‌اى آب بر هوا معلق دارند نتوانند، حق تعالى به حکمت بالغه، آب را در ابر و ابر را در هوا معلق و باد را بر او مسلط نمود تا آب را براند و به زمينهائى که خواهد ابر را ساکن و ببارد تا سيراب شوند. فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَکُمْ: پس بيرون آورد خداى تعالى به سبب باران از ميوه‌جات روزى را براى شما تا بدان روزگار گذرانيد، و آن شامل مطعومات و ملبوسات باشد، و چقدر فائده در هر يک از ميوه‌ها مقرر که قسمت عمده حيات انسان منظم گردد.
وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ: و رام گردانيد براى نفع شما کشتى را. لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ: تا جريان گردد در دريا به فرمان الهى. چون جهات حاجات خلق را بسيار و براى هر نوعى از حاجات انواع مخلوقات و هر يک را به طرفى مخصوص کرده، مشرقى را به چيزهائى که در مغرب است محتاج نموده، و مغربى را هم به چيزهاى مشرقى، پس براى آسانى نقل، کشتيها بر آب روان، تا بدين سبب رفع احتياج خلق، و روزى بر آنها گشاده شود. وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْأَنْهارَ: و مسخر گردانيد براى شما جويهاى آب را، يعنى آماده ساخت براى
جلد 7 - صفحه 57
شما نهرها مانند فرات و دجله و سيحون و جيحون و غير آن تا آب به اطراف منتشر و همه مخلوقات سيراب شوند.