اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ وَ أَنزَل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً فَأَخرَج‌َ بِه‌ِ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ رِزقاً لَکُم وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ الفُلک‌َ لِتَجرِي‌َ فِي البَحرِ بِأَمرِه‌ِ وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ الأَنهارَ (32) وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ دائِبَين‌ِ وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ (33) وَ آتاکُم مِن کُل‌ِّ ما سَأَلتُمُوه‌ُ وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَت‌َ اللّه‌ِ لا تُحصُوها إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَظَلُوم‌ٌ کَفّارٌ (34)
ترجمه واضح است و مضامين اينکه آيه شريفه مکررا بيان شده و ما بنحو اختصار اشاره ميکنيم و رد ميشويم.
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ سماوات عالم بالا است که تمام اينکه کرات جويّه در آنها است و هفت طبقه است و مطروس از ملائکه که از حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مرويست که فرمود در ليلة المعراج تمام اينکه طبقات مطروس از ملائکه بود که جاي يک قدم نبود و تمام اشتغال بعبادت داشتند بعضي در حال قيام، بعضي در سجود، بعضي در رکوع، بعضي در قعود و خداوند ميداند که در هر يک از اينکه کرات چه اندازه خلق فرموده و بسا بعضي اينکه کرات هزارها برابر اينکه کره زمين است و ارض اينکه کرات سفليه مثل کره ماه و هوي که کره زمين در جنب آنها بسيار کوچک است و در کره زمين چه اندازه از معادن و و جمادات و نباتات و حيوانات خلق فرموده و از طائفه جن که طائفه انس در جنب آنها بسيار قليل هستند و در طائفه انس اشکال مختلف و رنگهاي متشتت است که ميتوان گفت دو نفر در جميع جهات مشابه يکديگر نيستند (جل‌ّ الخالق) وَ أَنزَل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً که ابخره از درياها بطرف بالا ميرود و بصورت
جلد 11 - صفحه 392
ابرها ميشود و باد آنها را سير ميدهد بهر نقطه که مأمور هستند و باران نازل ميشود بامر الهي.
فَأَخرَج‌َ بِه‌ِ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ رِزقاً لَکُم از فواکه و خضرويات و حبوب و اقسام بطيخ و دابوقه و يقطين و غير اينها از مأکولات.
وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ الفُلک‌َ لِتَجرِي‌َ فِي البَحرِ بِأَمرِه‌ِ که روي آب بتوسط باد از يک قسمت زمين بيک قسمت ديگر سير دهد يا بوسائل امروزه بلکه امروز بتوسط هواپيما در هوا سير دهد اينکه قوه بنزين و نفت را خداوند عنايت فرموده و همچنين تخته چوبي زير آب نرود.
وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ الأَنهارَ که باران از کوه‌ها سرازير شود و رودخانه‌ها و نهرها جاري شود و مراکز کشت را مشروب سازد و همچنين در تخوم الارض فرو رود و تشکيل نهرها و چشمه‌ها دهد.
وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ دائِبَين‌ِ دائب بمعني دوام است يعني هميشه شمس براي ضوء نهار و قمر براي نور ليل که ميفرمايد هُوَ الَّذِي جَعَل‌َ الشَّمس‌َ ضِياءً وَ القَمَرَ نُوراً يونس آيه 5 و براي رشد اشجار و نضج ثمار و فوائد بسيار ديگر وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ ليل را براي استراحت و فراغت براي عبادت و توجه بحضرت باري بالاخص در وقت سحر، و نهار را براي تحصيل معاش و اصلاح امور و قضاء حوائج.
وَ آتاکُم مِن کُل‌ِّ ما سَأَلتُمُوه‌ُ هر چه خواستيد بشما عنايت فرمود.
دست حاجت چه بري پيش خداوندي بر || که کريم است و رحيم است و غفور است و ودود
کرمش نامتناهي نعمش بي‌پايان || هيچ خواننده از اينکه در نرود بي‌مقصود
چنانچه ميفرمايد وَ سئَلُوا اللّه‌َ مِن فَضلِه‌ِ إِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيماً نساء آيه 32 وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَت‌َ اللّه‌ِ لا تُحصُوها زيرا نعم الهيه انتهاء ندارد بالاخص
جلد 11 - صفحه 393
نعم اخرويه و اما دنيويه نعمت حيات، نعم ظاهريه و باطنيه، دينيه و دنيويه الي ما شاء اللّه.
إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَظَلُوم‌ٌ کَفّارٌ محققا انسان هم بسيار ظلم کننده است بنفس خود و غير کفران کننده است نعم الهيه را.
اشکال- بسياري از افراد انسان مثل انبياء و اوصياء و صلحاء و اتقياء و مؤمنين نه ظالم بنفس هستند و نه بغير و نه کفران نعمت ميکنند.
جواب- مراد طبيعت انسان است که بمقتضاي قواي شهويه و غضبيه و اسباب ظاهريه اقتضاء اينکه صفت خبيثه را دارد مگر اينکه مانعي مثل ايمان و خوف جلوگير شود چنانچه ملائکه هم اينکه اقتضاء را درک کردند و گفتند أَ تَجعَل‌ُ فِيها مَن يُفسِدُ فِيها وَ يَسفِک‌ُ الدِّماءَ بقره آيه 29، و خدا هم ميفرمايد إِن‌َّ الإِنسان‌َ لَفِي خُسرٍ إِلَّا الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ وَ تَواصَوا بِالحَق‌ِّ وَ تَواصَوا بِالصَّبرِ عصر آيه 2 و 3.