اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
رَبَّنا إِنِّي أَسکَنت‌ُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرع‌ٍ عِندَ بَيتِک‌َ المُحَرَّم‌ِ رَبَّنا لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ فَاجعَل أَفئِدَةً مِن‌َ النّاس‌ِ تَهوِي إِلَيهِم وَ ارزُقهُم مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ لَعَلَّهُم يَشکُرُون‌َ (37)
پروردگار ما بدرستي که من سکنا دادم بعض ذريه خود را بيک بياباني که هيچ کشت زار ندارد نزد خانه تو که او را محترم داشته‌اي پروردگار ما براي اينکه بپا دارند نماز را پس قرار ده جماعتي از ناس را که بزودي بيايند از روي ميل و رغبت بسوي آنها و روزي ده آنها را از ثمرات باشد که آنها شکرگزار شوند شرح اينکه جمله در سوره بقره مفصلا گذشت و خلاصه آن اينکه حضرت ابراهيم عليه السّلام اسماعيل و هاجر را مأمور شد بياورد نزد کعبه گذارد و زمين مکه
جلد 11 - صفحه 396
يک وادي بود که هيچ کشت و زرعي در او نميشد و آب در آن نبود خداوند از پاشنه پاي اسماعيل چشمه آب زمزم را ظاهر فرمود و قافله‌ها بيکديگر خبر دادند که در اينکه نقطه آب پيدا شده آمدند و از تحف و هدايا از انواع مأکولات از گوسفند و غيره براي اينها آوردند و از دعاء ابراهيم برکات الي کنون در مکه از نوع مأکولات و غير مأکولات بسيار فراهم شده.
رَبَّنا إِنِّي أَسکَنت‌ُ مِن ذُرِّيَّتِي ذريه ابراهيم نه فقط اسماعيل بود چون ميدانست از نسل ابراهيم تا دامنه قيامت باقيست لذا تعبير بذريه کرد.
بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرع‌ٍ چون اطرافش تمام کوه بود و ريشه‌هاي کوه‌ها در اينکه زمين فرو رفته بود زراعت نميشد.
عِندَ بَيتِک‌َ المُحَرَّم‌ِ که محل امن قرار ده که الان حاجيان که محرم ميشوند سي چيز بر آنها حرام ميشود که بعضي از آنها مثل صيد تا از حدّ حرم خارج نشوند حلال نميشود بعلاوه بي‌احترامي بکعبه بسا موجب کفر ميشود.
لِيُقِيمُوا الصَّلاةَ که از زمان آدم تا آخر دنيا نماز در تمام شرايع بوده و امروز ابناء نوع خيلي بي‌اعتناء بامر نماز هستند تا بچه بلائي گرفتار شوند فَاجعَل أَفئِدَةً مِن‌َ النّاس‌ِ تَهوِي إِلَيهِم مشاهده کنيد که در هر سالي چه اندازه حاجي و معتمر تشرف پيدا ميکنند.
وَ ارزُقهُم مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ چه اندازه نعمت در مکه فراهم است که با اينکه جمعيات هيچ تفاوتي نميکند.
لَعَلَّهُم يَشکُرُون‌َ باشد که شکرگزار باشند ولي افسوس که چه بسيار کفران نعم الهي ميکنند.
397