اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الأَرض‌َ مَدَدناها وَ أَلقَينا فِيها رَواسِي‌َ وَ أَنبَتنا فِيها مِن کُل‌ِّ شَي‌ءٍ مَوزُون‌ٍ «19»
و زمين را کشيديم و القاء کرديم در آن کوه‌ها و روئيديم در او از هر چيزي وَ الأَرض‌َ مَدَدناها اول زميني که خداوند آفريد زمين کعبه بود که ميفرمايد:
إِن‌َّ أَوَّل‌َ بَيت‌ٍ وُضِع‌َ لِلنّاس‌ِ لَلَّذِي بِبَکَّةَ مُبارَکاً آل عمران آيه 90 و از اينکه جهت ام القري ناميدند. وَ لِتُنذِرَ أُم‌َّ القُري وَ مَن حَولَها أنعام آيه 93 پس از آن روز دحو الارض 25 ذي القعده از زمين مکه بسط داده شد و کره زمين کشيده شد که معناي مددناها وَ أَلقَينا فِيها رَواسِي‌َ رواسي جمع راسيه بمعني کوه و جبل است که بمنزله لنگر زمين است مثل لنگر کشتي که زمين در گردش وضعي و انتقالي خود متزلزل نشود و از هم نپاشد و معني القاء جعل است که در اعماق زمين فرو رفته و بر سطح زمين مرتفع شده و معادن جواهرات و فلزات شد وَ أَنبَتنا فِيها مِن کُل‌ِّ شَي‌ءٍ مَوزُون‌ٍ مفسرين اشکال کردند که بسياري از اشياء مکيل است چرا فقط موزون فرموده، سپس از اينکه اشکال سه جواب داده‌اند يکي آنکه مکيل هم برگشت بموزون ميکند، ديگر آنکه وزن أضبط از کيل است سيم آنکه جواهرات و فلزات موزون است نه مکيل و مراد آنها است.
جلد 12 - صفحه 21
لکن اينکه اشکال و جواب تماما مخدوش است، زيرا مراد موزون مقابل مکيل نيست، بلکه بمعني و زين و سنگين يعني بجا و بموقع و موافق حکمت و مصلحت است زياد روي نشده که بيجا و بي موقع و بي فائده خلق شده باشد که لغو باشد و محال است از خداوند صادر شود و کوتاهي در خلقت هم نشده که چيزي که مصلحت و فائده دارد البته از خداوند صادر ميشود که معناي عدل است و مراد از إنبات روئيدني‌ها است از اشجار و حبوبات و بالعناية و المجاز صدق بر معادن و حيوان هم ميکند و مراد جميع اشياء است بقرينه لفظين کل شي‌ء نه خصوص معادن جواهرات و فلزات بعلاوه ضمير فيها به الارض برميگردد نه برواسي و اگر مراد جواهرات و فلزات باشد بايد برواسي برگردد حتي انسان کامل را وزين ميگويند و هر امر ثابت محقق را که بر وفق حکمت باشد وزين مينامند و حد وسط بين افراط و تفريط را وزين گويند و حد وسط اخلاق که صفات حميده است موزون ميشمارند مقابل افراط و تفريط که اخلاق رذيله است.