اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الجَان‌َّ خَلَقناه‌ُ مِن قَبل‌ُ مِن نارِ السَّمُوم‌ِ «27»
و طايفه جن را خلق کرديم پيش از خلقت انس از آتش افروخته حديث بسيار مفصلي بالغ بر چندين صفحه درباره خلقت جن و انس در برهان نقل کرده که از وضع کتاب خارج است مراجعه کنيد.
و الجان جن بمعني مستور است و لذا بچه در رحم را جنين گويند و چون طائفه جن از نظرها مستور است بمقتضاي قوله تعالي: إِنَّه‌ُ يَراکُم هُوَ وَ قَبِيلُه‌ُ مِن حَيث‌ُ لا تَرَونَهُم أعراف آيه 26.
جن‌ّ گفتند و حکما تعريف کردند گفتند الجن جسم ناري يتشکل باشکال مختلفة حتي الکلب و الخنزير سوي الانبياء و الاوصياء مقابل ملک که گفتند جسم نوري يتشکل باشکال مختلفة حتي الانبياء سوي الکلب و الخنزير خَلَقناه‌ُ مِن قَبل‌ُ يعني قبل از خلقت آدم و جمعيت آنها چندين هزار برابر جمعيت إنس است.
چنانچه ميفرمايد: يا مَعشَرَ الجِن‌ِّ قَدِ استَکثَرتُم مِن‌َ الإِنس‌ِ أنعام آيه 128 و در اخبار دارد که صفحه زمين و طبقات آسمانها را پر کرده بودند از کثرت جمعيت و آنها هم ذوي العقول هستند و مکلف بتکاليف که ميفرمايد وَ ما خَلَقت‌ُ الجِن‌َّ وَ الإِنس‌َ إِلّا لِيَعبُدُون‌ِ ذاريات آيه 56 و اينها هم طوائفي هستند و ميانه آنها هم مؤمن و کافر
جلد 12 - صفحه 28
صالح و طالح مطيع و عاصي هست و آيات شريفه بر اينکه ناطق است در سوره جن‌ّ که طايفه از جن‌ّ شرفياب حضور پيغمبر شدند و کلماتي بسمع مبارکش عرض کردند من جمله وَ أَنّا مِنَّا الصّالِحُون‌َ وَ مِنّا دُون‌َ ذلِک‌َ آيه 11 و من جمله وَ أَنّا مِنَّا المُسلِمُون‌َ وَ مِنَّا القاسِطُون‌َ آيه 4.
و از قاسطون کفار آنها هستند. بقرينه آيه بعد وَ أَمَّا القاسِطُون‌َ فَکانُوا لِجَهَنَّم‌َ حَطَباً و شيطان و ذريه و قبيله او يکي از طوائف جن هستند و اکثريت دارند نسبت بساير طوائف (مِن نارِ السَّمُوم‌ِ) سموم بزبان فارسي شعله آتش است که تعبير به الو ميکنند و در لغة ريح است که از آتش برخاسته ميشود و چون ماده اصلي جن‌ّ لطيف است و شعله آتش يک قسم از هواي لطيف است غير از خود آتش که ماده او هيزم است که ميفرمايد: الَّذِي جَعَل‌َ لَکُم مِن‌َ الشَّجَرِ الأَخضَرِ ناراً فَإِذا أَنتُم مِنه‌ُ تُوقِدُون‌َ يس آيه 80.