تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (40)
بعد از آن استثنا نمايد از جمله ايشان، و گفت:
إِلَّا عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ: مگر بندگان تو از اولاد آدم که خالص شدگانند، يعنى ايشان برگزيده به توفيق و هدايت و نگاه داشته به لطف و عصمت، چون به لوازم بندگى قيام و اقدام نمودند. (بصريان به کسر «ل» قرائت نموده‌اند).
تبصره: اخلاص، مقامى است رفيع، بلکه اکسير اعظم باشد، هر که توفيق وصول به آن را يافت، به مرتبه عظمى فايز، و اعمالش مقبول گرديد؛ و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام مروى است که: هيچ بنده خالص نگردانيد ايمان خود را براى خدا چهل روز، مگر اينکه خدا زهد در دنيا به او کرامت فرمود و او را بينا گردانيد و زبان او را به حکمت گويا ساخت. «1» و عظمت اين صفت اينجا تحقّق يابد که شيطان لعين به آن قوت و شدت در اضلال بندگان اعتراف نموده به عدم سلطه بر بندگان مخلصين به صريح آيه شريفه (إِلَّا عِبادَکَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ).
از جمله شواهد آن حکايتى است از اسرائيليات وارد شده «2»: درختى بود جمعى او را مى‌پرستيدند، و عابدى در بنى اسرائيل مطلع، و غيرت ايمانى او
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، صفحه 16، حديث 6.
«2» المستطرف، جلد 2، صفحه 154.
جلد 7 - صفحه 110
را بر اين داشت که تيشه برداشته روانه شد براى قطع درخت. شيطان به صورت مردى هويدا، گفت: کجا مى‌روى، گفت: درختى است جمعى او را مى‌پرستند، مى‌روم تا او را قطع کنم. گفت: تو را با اين چکار، گفتگو ميان ايشان، تا به حدى که دست به گريبان هم زدند، عابد شيطان را به زمين افکند. چون شيطان خود را عاجز ديد، گفت: معلوم است تو اين عمل را به جهت ثواب مى‌کنى و من براى تو عملى قرار دهم که ثواب آن بيشتر باشد.
هر روز فلان مبلغ زير سجاده تو مى‌گذارم، آن را به فقرا بده، عابد فريب خورده، مدتى بر اين منوال مى‌گذاشت تا اينکه شيطان وظيفه او را قطع نمود، عابد که آن را نيافت، تيشه را برداشته، روانه شد براى قطع درخت. شيطان سر راه گرفت، و مجادله پيش آمد، اين مرتبه شيطان غالب، او را به زمين زد، عابد متحير، پرسيد: چگونه اين دفعه غالب آمدى، گفت: بواسطه آنکه در ابتدا نيت تو خالص، و به جهت خدا قصد قطع درخت نمودى، لکن اين دفعه به سبب آلودگى طمع به قطع آن مى‌روى، و نيت تو خالص نيست، لذا من بر تو غالب شدم.