سوره حجر(الحجر)، آیه ۴۰ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۴
معنی کلمات و عبارات
«الْمُخْلَصِینَ»: گزیدگان. پاکیزگان (نگا: یوسف / ، ص و).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- ابلیس، بندگانى را که خداوند آنان را از هر ناخالصى پالوده است، از قلمرو اضلال و گمراه کردن خود، استثنا کرد. «لأغوینّهم أجمعین . إلاّ عبادک منهم المخلصین»
برداشت فوق، مبتنى بر این است که «منهم» حال براى عباد باشد. «مخلص» به صیغه مفعولى، به کسى گفته مى شود که از هرگونه ناخالصى پاک و پالوده شده باشد.
۲- بندگى خداوند و نداشتن هیچ گونه ناخالصى، شرط رهایى از اغواگرى ابلیس «إلاّ عبادک منهم المخلصین»
۳- همه انسانها، حتى بندگان خالص خدا، در معرض فریب و آراسته نمودن زشتیها توسط ابلیس «لأغوینّهم أجمعین . إلاّ عبادک منهم المخلصین»
جمله «إلاّ عبادک منهم المخلصین» استثنا از جمله «لأغوینّهم أجمعین» است نه جمله «لأزیننّ لهم ...» ;یعنى، ابلیس از گمراهى بندگان خالص خدا ناتوان است، ولى به سراغ همه مى رود و درصدد وسوسه همگان برمى آید. گفتنى است آیه۲۰۰ سوره «اعراف» - که درباره وسوسه گرى شیطان براى پیامبراسلام(ص) است - مؤید همین حقیقت است (و إما ینزغنّک من الشیطان نزغ فاستعذ بالله).
۴- ابلیس، به تکثیر نسل آدم(ع) و حوا و نیز به اغواپذیرى اکثر آنان و تأثیرناپذیرى بندگان خالص خدا از وسوسه هایش، از آغاز خلقت انسان آگاه بود. «لأغوینّهم أجمعین . إلاّ عبادک منهم المخلصین»
۵- بندگان خالص خداوند، در اقلیتند. «إلاّ عبادک منهم المخلصین»
از آن جایى که مستثنى بنابر قاعده کمتر از مستثنى منه است و گرنه استثنا مستهجن خواهد بود، نکته یاد شده استفاده مى شود.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۸۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۳۹–۴۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
شرایط نجات از اغواگری ابلیسمحدوده اغواگری ابلیسلغزشگاه های انسانازدیاد نسل آدمکمی بندگان خداکمی مخلصینگمراهی انسان هااغواناپذیری بندگان خدااغواناپذیری مخلصیناغواپذیری اکثریتمصونیت مخلصینعلم ابلیساغواپذیری انسانفضایل مخلصیناغواگری ابلیسآثار عبودیتآثار اخلاص
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- اعتراف ابلیس به ناتوانی خویش در اغوای مخلصان+۵ آیه
- ادّعای ابلیس در اغوا کردن اکثر انسانها+۶ آیه
- عزم ابلیس بر گمراه کردن همه انسانها، جز مخلصان+۵ آیه
- همه انسانها ـ جز بندگان خالص خدا ـ در معرض اراستن زشتیها و فریبِ ابلیس+۴ آیه
- بندگی خدا و اخلاص، شرط رهایی از اغواگری ابلیس+۶ آیه
- اعتراف ابلیس به ناتوانی خود در گمراه کردن بندگان خالص خدا+۵ آیه
- تهدید ابلیس به گمراه ساختن اکثریت انسانها+۱۰ آیه
- اعتراف ابلیس بر ناتوانی خود از سلطه بر گروه اندکی از ذریّه ادم(علیه السلام)+۷ آیه
- اگاهی ابلیس به پیدایش نسلهایی از ادم(علیه السلام)و اغواپذیری اکثر انان+۱۱ آیه
- علم ابلیس به اغواناپذیری گروهی از انسانها پیش از خلقت انان+۱۰ آیه
- یاس ابلیس از اغوای بندگان خالص خداوند+۵ آیه
- اعتراف ابلیس به ناتوانی خویش از گمراه کردن بندگان خالص خدا+۴ آیه
- اقلّیّت بودن انسانهای مخلص و اغواناپذیر از وسوسههای ابلیس+۳ آیه
- اقلّیّتی از مردم، انسانهای مخلص و وارسته از هر نوع تعلّقات غیرخدایی+۳ آیه
- اغواپذیری اکثریّت انسانها از شیطان+۶ آیه
- شیطان، تزییندهنده (نعمتهای مادّی) در زمین، برای انسانهای غیر مخلص+۱ آیه
- شیطان، از عوامل تزیین اعمال (باطل) و کردار زشت انسانها+۸ آیه
- تهدید ابلیس به گمراه ساختن اکثریّت انسانها+۱۰ آیه
- شیطان، زیبا جلوه دهنده اعمال باطل و کردار زشت انسانها+۶ آیه
- توانایی شیطان به اغوای اکثریّت مردم و ناتوانی وی بر اغوای بندگان خالص خداوند، سنّتی الهی+۴ آیه
- مخلصان، مصون از اغوای شیطان و سالک صراط مستقیم+۲ آیه
- اغواناپذیری، از اثار سلوک در صراط مستقیم الهی+۲ آیه
- اجتناب از اطاعت شیطان، از موارد سلوک در صراط مستقیم+۴ آیه
- اخلاص و فریب نخوردن از شیطان، صراط مستقیم الهی+۲ آیه
- عبودیّت و بندگی خدا، مانع اغوا شدن انسانها به وسیله ابلیس+۷ آیه
- اعتراف ابلیس به عجز و ضعف خویش، بر گمراهی گروهی اندک از انسانها+۹ آیه
- شیطان، تزیین دهنده اعمال (باطل) و کردار زشت انسانها+۸ آیه
- اخلاص در گفتار و رفتار انسانها برای خداوند، موجب نجات انان از کمینهای شیاطین+۳ آیه