قرآن، واژه‌ى لايحسبنّ «گمان نکنيد» را بارها خطاب به کفّار و منافقان و افراد سست ايمان بکار برده است؛ زيرا اين افراد از واقع‌بينى و تحليل درست و روشن ضميرى لازم محرومند. آنها آفرينش را بيهوده، شهادت را نابودى، دنيا را پايدار، عزّت را در گرو تکيه به کفّار و طول عمر خود را مايه‌ى خير و برکت مى‌پندارند که قرآن بر همه‌ى اين پندارها خط بطلان کشيده است.
اهل کفر، داشتن امکانات، بدست آوردن پيروزى‌ها و زندگى در رفاه خود را نشان شايستگى خود مى‌دانند، در حالى که خداوند آنان را به دليل آلودگى به کفر و فساد، مهلت مى‌دهد تا در تباهى خويش غرق شوند.
در تاريخ مى‌خوانيم: هنگامى که به فرمان يزيد امام حسين عليه السلام به شهادت رسيد، خاندان آن حضرت را به اسارت به کاخ يزيد در شام بردند. يزيد در مجلس خود با غرور تمام خطاب به حضرت زينب گفت: «ديديد که خدا با ماست»، حضرت در پاسخ او، اين آيه را تلاوت کرد و فرمود: من تو را پست و کوچک و شايسته هرگونه تحقير مى‌دانم. هر آنچه مى‌خواهى انجام بده، ولى به خدا سوگند که نور خدا را نمى‌توانى خاموش کنى. آرى، براى چنين افراد خوشگذرانى، عذاب خوار کننده آماده شده، تا عزّت خيالى و دنيايى آنان، با خوارى و ذلّت در آخرت همراه باشد.
مجرمان دوگونه‌اند: گروهى که قابل اصلاحند و خداوند آنها را با موعظه و حوادث تلخ و شيرين، هشدار داده و بيدار مى‌کند، و گروهى که قابل هدايت نيستند، خداوند آنها را به حال خويش رها مى‌کند تا تمام قابليّت‌هاى آنان بروز کند. به همين جهت امام باقر عليه السلام ذيل اين آيه فرمود: مرگ براى کفّار يک نعمت است، زيرا هر چه بيشتر بمانند زيادتر گناه مى‌کنند. «1»
حضرت على عليه السلام درباره‌ى «إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً» فرمود: چه بسيارند کسانى که احسان به آنان (از جانب خداوند)، استدراج و به تحليل بردن آنان است و چه بسيارند کسانى که به
«1». تفسير نورالثقلين.
جلد 1 - صفحه 659
خاطر پوشانده شدن گناه و عيوبشان، مغرورند و چه بسيارند افرادى که به خاطر گفته‌هاى خوب درباره آنان مفتون شده‌اند. خداوند هيچ بنده‌اى را به چيزى همانند «املاء» و مهلت دادن مبتلا نکرده است. «1»