تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّى يَأْتِيَکَ الْيَقِينُ (99)
بعد از آن امر به پرستش و ستايش فرمايد در مدت عمر، زيرا يگانه تقويت روحى، عبادت سبحانى است:
وَ اعْبُدْ رَبَّکَ: و پرستش کن پروردگار خود را. حَتَّى يَأْتِيَکَ الْيَقِينُ: تا وقتى که بيايد تو را مرگ که متيقن است رسيدن آن به هر مخلوق زنده. و مرگ را تعبير به يقين فرموده براى آنکه هيچ فردى از افراد بشر انکار آن را ننمايد، اگر چه طبيعى و دهرى باشد، بلکه ضرورى و حسى خواهد بود. و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مى‌فرمايد: ما رأيت يقينا اشبه بالشّکّ من الموت. يعنى نديدم هيچ يقينى را که به شکّ و گمان اشبه از موت باشد. يا بندگى نما پروردگار خود را تا آنکه علم ضرورى حاصل شود به مرگ و از دنيا رفتن.
تنبيه: آيه شريفه امر است به دوام و استمرار عبادت و قيام به وظايف و
«1» اصول کافى، جلد 2، کتاب الايمان و الکفر، باب الصبر، صفحه 88، حديث 3.
جلد 7 - صفحه 154
تکاليف الهى تا آخر عمر و زندگانى، زيرا موت را غايت عبادت قرار داده، بنابراين به عبادت مدتى از عمر، مطيع و منقاد حضرت سبحانى محسوب نگردد، بلکه استدامه و ثبات و استقرار تا آخر دوره زندگانى بايد، تا سعادت جاودانى را يابد.
تبصره: از آنجائى که راهزنان دين و مبتدعان در شريعت سيد المرسلين هميشه مترصدند که دست آويزى يافته، مردم را از راه حق گمراه گردانند، براى پيشرفت مقاصد شنيعه به آيات قرآنى تمسک جويند؛ از جمله طايفه‌اى که ترک نماز و روزه و احکام شرعيه را نموده، نه حلال دانند نه حرام، گويند:
اين عبادات براى تهذيب اخلاق و معرفت و يقين است، و چون يقين و حقيقت حاصل شد شريعت باطل شود! يا للعجب از اين عقيده ضاله مضله، نام صوفى و درويش بر خود نهند، و تمام ملل عالم را ننگين کنند، ايشان را نه از راه و رسم دينى اثرى، و نه از خدا و پيغمبر خبرى. بعضى را اعتقاد آنکه نگاه به کتابهاى علوم دينيه حرام مگر کتابى که در علم تصوف باشد، و معرفت جز به تلقين مرشد حاصل نشود. جمعى به خانه ضعفا رفته مانند شيطان وسوسه کنند. بعضى در بازارها درب دکانها نشسته با کسانى که از قواعد دينى بى‌خبرند مذاکره و به سالوسيها فريب دهند. جمعى ادعاى شهود و کشف. و عده‌اى خود را با هر طايفه محسوب و با هر گروهى به مذاق او تکلم کنند. خلاصه داستان آنها بسيار و ناهنجاريهاى آنها بيشمار، و البته شخص متدين متقى، از معاشرت اين جماعت پرهيز نمايد.
مقدس اردبيلى رحمه اللّه از سيد مرتضى رازى و شيخ مفيد رحمه اللّه به واسطه نقل نموده از محمد بن الحسين که از خواص اصحاب چند امام است گفت «1»:
خدمت امام على النقى عليه السّلام بودم، جماعتى وارد مسجد پيغمبر صلّى اللّه
«1» به «حديقة الشيعه» از تأليفات دانشمند وارسته شيعى، مقدّس اردبيلى- رضوان اللّه عليه- يا به کتاب سفينة البحار، جلد دوّم، ذيل ماده «صوف» مراجعه فرمائيد.
جلد 7 - صفحه 155
عليه و آله و سلّم، حلقه زده مشغول ذکر شدند. حضرت روى به اصحاب و فرمود:
التفات نکنيد به اين فريبندگان، که اينها خلفاء شيطان و مخرب قواعد دينند، اظهار زهد کنند براى آسايش جسمها، بيدارى کشند به جهت شکار عوام، گرسنگى خورند عمرى تا رام نمايند براى پالان خرى چند را، لا اله الا اللّه نگويند مگر براى فريب مردمان، کم نخورند مگر براى پر کردن کاسه‌هاى بزرگ، با مردمان تکلم کنند به مذاق خودشان در محبت و مى‌اندازند ايشان را کم کم به ضلالت، اوراد آنها رقص و کف، اذکارشان سرود و غنا؛ تا آنکه فرمود: هر کس به زيارت يکى از آنها رود مانند آنست که زيارت شيطان رفته.
يکى از صحابه عرض کرد: اگرچه معترف به حقوق شما باشد؟ حضرت نگاه غضبناک و فرمود: مگر نمى‌دانى اينها بدترين صوفيه، و صوفيه تمام مخالف ما، و طريق آنها غير طريق ما باشد؟
جلد 7 - صفحه 156
جلد 7 - صفحه 157
(سوره شانزدهم) (نحل)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ سوره نحل: اين سوره مبارکه نزد حسن و قتاده چهل آيه از اول آن مکّى و بقيه مدنى است. و نزد ابن عباس و عطا و شعبى «1» همه آن مکّى است غير از سه آيه که در وقت برگشتن حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از احد ميان مکّه و مدينه نازل شده (وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ) «2» تا آخر سوره.
عدد آيات آن: به اتفاق صد و بيست و هشت آيه (128).
کلمات آن: هزار و هشتصد و چهل و يک کلمه (1841).
حروف آن: هفتهزار و هفتصد و هفت حرف (7707).
ثواب تلاوت: عيّاشى «3»: محمد بن مسلم از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده: من قرء سورة النّحل فى کلّ شهر دفع اللّه عنه المعرّة فى الدنيا و سبعين نوعا من انواع البلاء اهونه الجنون و الجذام و البرص و کان مسکنه فى جنّة عدن و هى وسط الجنان.
فرمود: هر که در هر ماهى سوره نحل را بخواند، حق تعالى او را از گناه و
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 347.
«2» نحل آيه 126.
«3» تفسير عيّاشى، جلد 2، صفحه 254، حديث اوّل.
جلد 7 - صفحه 158
بدى و هفتاد نوع بلا نگهدارد که آسانترين آن جنون و جذام و برص باشد، و مسکن او در جنت عدن، وسط جنان است.
تذکره: سابقا اشاره شد که ثواب خاصه هر سوره مشروط است به عمل نمودن به آيات آن از اوامر و نواهى و مواعظ و اخلاق، و الّا به صرف قرائت آن ثوابهاى مقرره نخواهد بود، لکن بى‌اجر هم نباشد، زيرا حق تعالى عمل هيچ عامل را ضايع نفرمايد.