اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ (178)
و گمان نکنند کساني که کافر شدند اينکه ما آنها را مهلت داديم بنفع آنها است بلکه موجب زيادتي معاصي آنها است و براي آنها است عذاب خوار کننده اينکه آيه باصطلاح علماء دفع دخل است که کساني که توهم ميکنند که کفار و غير اينها از ظلمه و فساق در دنيا متنعم بمال و جاه و مقام هستند مورد عنايت خدايي هستند، و اهل ايمان و صلحاء در شکنجه ظلم و بليات واقع شده‌اند در پيشگاه الهي خار و خفيف هستند، چنانچه اينکه توهم فاسد را يزيد لعنه اللّه کرد و متمسک بآيه قُل‌ِ اللّهُم‌َّ مالِک‌َ المُلک‌ِ الاية شد، و عليا عليّه عاليه عصمت صغري سلام اللّه عليها بهمين آيه دفع توهم آن ملعون را فرمود در آن خطبه مفصله.
«شرح الفاظ آيه»
لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا حسبان بمعني گمان است شامل ظن و يقين هر دو ميشود که هر دو بر خلاف واقع است. و کفر، مطلق کفر است از شرک و من دونه بلکه ذکر کفر از باب مثال است و الّا فاسق و فاجر و ظالم را هم بتنقيح مناط قطعي شامل است.
أَنَّما نُملِي لَهُم املاء بمعني مهلت است يعني کشش دادن عمر که طول عمر باشد.
خَيرٌ لِأَنفُسِهِم اينکه طول عمر بنفع آنها تمام نميشود زيرا اگر هر چه
جلد 4 - صفحه 438
زودتر بميرند گناه آنها کمتر است و عذاب آنها سبک‌تر، عمري که مرتع شيطان باشد و مصرف معاصي نبودش بهتر از بود است چنانچه جميع نعم الهي اگر مصرف معاصي شود نبودش بهتر از بود است، چشم، گوش زبان، دست، پا. يا مال و جاه و غير اينها تماما بلا است نه نعمت.
إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً لام عاقبت است نه غرض، خداوند نعمت نميدهد که مصرف معصيت شود خود بنده بواسطه سوء سريره صرف معاصي ميکند مثل لِيَکُون‌َ لَهُم عَدُوًّا وَ حَزَناً قصص آيه 8، فرعون و اتباعش نگاهداري موسي نکردند براي دشمني و حزن عاقبتش بآنجا رسيد.
و ازدياد اثم نه فقط کثرت معاصي باشد بلکه بقاء بر کفر و ظلم و جور و نحوه اينها هم موجب ازدياد اثم ميشود، و بالجمله پاره معاصيست که از معاصي دائميه است مثل حبس حقوق و ترک واجبات غير موقته که فورا ففورا واجب است و انگشتر طلا در دست داشتن و ترک تطهير مسجد و امثال اينها.
وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ شرحش گذشت مکررا.