تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِکُمْ وَ أَنْهاراً وَ سُبُلاً لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ «15»
پس در بيان نعمت ديگر مى‌فرمايد:
وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ: و افکند در زمين کوههاى بلند بزرگ. أَنْ تَمِيدَ بِکُمْ: جهت کراهت آنکه ميل کند به شما زمين، يعنى مضطرب و متحرک نگردد و شما را نگرداند. چون زمين قبل از خلق کوهها، کره بسيطه حقيقيه بود که از شأن او تحرک بالاستداره است، لذا کوهها را ايجاد فرمود تا ساکن گرديد.
تنبيه: در تعبير کوهها به رواسى وجوهى است:
1- فخر رازى گويد: وقتى کشتى به روى آب باشد، مايل شود از طرفى به طرفى، اجرام ثقيله که در آن گذارند قرار يابد؛ همچنين زمين به روى آب متزلزل بود، کوهها سبب استقرار آن شد.
2- علامه مجلسى قدس الله سره فرمايد: مدخليّت کوهها براى رفع تزلزل زمين به سبب اتصال بعض کوهها است به بعض ديگر در اعماق زمين، به قسمى که مانع گردد از تفرق اجزاى آن، پس کوهها به منزله ميخهاى مثبته‌اند در درهائى که از قطعات چوبهاى زياد ساخته شده به حيثيتى که موجب بستگى آنها شود. و تجربه شده حفر چاههاى عميق، منتهى به سنگهاى سخت شده، و بيشتر قطعات زمين را کوهها احاطه نموده، بدين سبب تزلزل حاصل نشود.
3- مراد به زمين، بقاع آن باشد نه تمام کره آن، و کوهها مانند ميخها هستند که نگهدارند از اضطراب.
جلد 7 - صفحه 176
4- مراد به جبال رواسى، انبياء و اولياء، و مراد به زمين دنيا باشد چنانچه کوهها در غايت ثبات و استقرار مانعند از تحرک و تزلزل، همچنين وجود پيغمبر و ائمه معصومين باعث نظام امور عالم و رفع تزلزل باشند.
در کافى «1»- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: انّ اللّه جعل الائمّة ارکان الارض ان تميد باهلها. و فى الاکمال «2» عن الباقر عليه السّلام لو انّ الامام رفع من الارض ساعة لماجت باهلها کما يموج البحر باهله.
خداوند تعالى قرار داده ائمه را ارکان زمين، به جهت آنکه متزلزل نشود با اهلش.
و در اکمال حضرت باقر عليه السّلام فرمايد: اگر امام آنى از زمين برداشته شود، هرآينه متلاطم شود زمين چنانکه متلاطم گردد دريا با اهلش.
وَ أَنْهاراً: و ديگر بيافريد حق تعالى در زمين نهرها براى جريان آبها به اطراف مانند سيحون و جيحون و فرات و دجله و غيره. وَ سُبُلًا: و ديگر پديد آورد در زمين راهها از مکانى به مکانى به جهت مقاصد شما، يا مراد طرق معرفت الهى است. لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ: براى اينکه شما راه يابيد به منازل و مقاصد خود.