تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ عَلاماتٍ وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ «16»
وَ عَلاماتٍ: و ديگر پيدا کرد نشانه‌هاى راه براى روندگان از کوهها و تپه‌ها و مانند آن تا به وادى هلاکت نشوند و به منازل مراد رسند. وَ بِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ: و به ستارگان، بنى آدم راه يابند در دريا و صحرا مانند ثريا و جدى و بنات النعش و فرقدين و شعرمين و سماکين و غيره.
ابن عباس گفته: اين را از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدم، فرمود:
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 196، حديث اوّل و دوّم.
«2» اکمال الدين صدوق، جزء اوّل، باب 21، حديث سوّم.
جلد 7 - صفحه 177
الجدى علامة قبلتکم و به تهتدون فى برّکم و بحرکم. يعنى جدى علامت قبله شما است و به آن راه يابيد در صحرا و دريا.
و نزد بعضى مراد هدايت به ستاره شناختن قبله است.
نزد قتاده ستارگان براى سه چيز خلق شده‌اند: 1- زينت آسمان 2- رجوم شياطين. 3- علامات که به آن راه بيابيد.
حضرت صادق عليه السّلام فرمايد «1»: فکر کن در ستارگان که بعضى از سال را ظاهر مى‌شوند و گاهى پنهان مى‌شوند مانند ثريا و جوزا و دو شعرا و سهيل، زيرا اگر همگى در يک وقت ظاهر مى‌شدند، استدلال به ظهور هر يک بر فصول و احوال مختلفه نتوان نمود، چنانچه به طلوع بعضى استدلال کنند بر نضج ميوه‌ها و به برخى بر بار کردن شتران و به بعضى بر دخول فصلها. بعضى گاه ظاهر و گاه پنهان قرار داده و بعضى را هميشه ظاهر که هرگز پنهان نشوند مانند بنات النعش صغرى که هفت ستاره‌اند و جدى و فرقدان از جمله آنهاست، براى آنکه مصلحت چنين است تا علامتى باشند براى قبله و جهات طرق و مسالک در دريا و صحرا؛ زيرا اينها در اکثر معموره هميشه ظاهرند در استعلام علامات و طرق هدايت يابند، و در هر يک دو امر مختلف بى‌پايان مانند زراعت کردن و کشتن و سفر دريا و صحرا و علامت براى حدوث حوادث بسيار از وزيدن باد و آمدن باران و ظهور سرما و گرما و هدايت مسافران. حديث مطول، و به همين قدر اکتفا شد.
تتميم: در کافى «2» و مجمع البيان «3» و تفسير على بن ابراهيم قمى «4» و عياشى «5» در اخبار بسيارى از ائمه هدى قال: نحن العلامات و النّجم رسول اللّه.
«1» توحيد مفضّل، ترجمه علامه مجلسى، مجلس سوّم، صفحه 132.
«2» اصول کافى، جلد 1، کتاب الحجّة، صفحه 207، حديث شماره 3.
«3» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 354.
«4» تفسير قمى جلد 1 صفحه 383.
«5» تفسير عيّاشى جلد 2 صفحه 256.
جلد 7 - صفحه 178
فرمودند: مائيم علامات و نجم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشد.
و قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم انّ اللّه جعل النّجوم امانا لاهل السّماء و جعل اهل بيتى امانا لاهل الارض.
و فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: قرار داده است خدا ستارگان را امان براى اهل آسمانها و قرار داده اهل بيت مرا امان براى اهل زمين.