تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ ما کُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ «28»
جلد 7 - صفحه 190
الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ: کافران کسانيند که ارواح ايشان را قبض کنند ملائکه که اعوان ملک الموت‌اند. ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ: در حالتى که ستمکارانند بر نفسهاى خود به سبب کفر و طرفيت با خدا و رسول. چون مرگ را ديدند، فَأَلْقَوُا السَّلَمَ: پس انداختند صلح را و گردن نهادند و اقرار نمودند به ربوبيت و وحدانيت حق و گفتند: ما کُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ: نبوديم ما بجا آوريم هيچ بدى را از کفر و شرک، يعنى منکر شوند کفر و مخالفت. ملائکه جواب دهند ايشان را: بَلى: آرى، کافر بوديد و مخالفت نموديد. إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ:
بدرستى که خداى تعالى دانا است بدانچه بوديد که عمل مى‌کرديد، و شما را بر آن کارها جزا و پاداشى خواهد بود.
تبصره: يکى از معتقدات اماميه و شيعه اثنى عشريه، آن است که مردن حق است، و خداوند سبحان عزرائيل را موکل به قبض ارواح گردانيده و ملک الموت مى‌باشد، و او را اعوانى است از ملائکه رحمت و نقمت، که به امر او قبض نمايند و به او سپارند و همه را به حق تعالى عرضه دارند.
حق اليقين «1»- از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که: ذات اقدس الهى از آن عظيمتر باشد که اين امور را خود متوجه شود، و آنچه رسولان و ملائکه او به امر او مى‌کنند فعل سبحانى است، زيرا به امر او مى‌کنند. پس برگزيده از ملائکه، رسولان و سفرا ميان خود و ميان خلق، چنانچه فرموده است که خدا بر مى‌گزيند از ملائکه رسولان و از مردمان رسولان. پس هر که از اهل طاعت است قبض روح او را ملائکه رحمت مى‌کنند، و هر که از اهل معصيت است قبض روح او را ملائکه عذاب مى‌کنند. و ملک الموت را اعوانى چند از ملائکه رحمت و غضب هست که به امر او عمل مى‌کنند و فعل ايشان فعل او
«1» بحار الانوار علامه مجلسى، جلد 6، صفحه 140، حديث اوّل (به نقل از احتجاج طبرسى)
جلد 7 - صفحه 191
است، و هرچه ايشان به عمل مى‌آورند منسوب به او است. پس صادق است که خدا قبض مى‌کند و ملک الموت قبض مى‌کند و اعوان او قبض مى‌کنند.
پس بنابراين منافاتى بين آيات نيست که در بعضى نسبت توفى را به خدا، و در برخى به ملک الموت، و در بعضى به ملائکه نسبت داده.