آیه ۲۸ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۲۸ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۰

الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِن سُوءٍ بَلَىٰ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

همانها که فرشتگان (مرگ) روحشان را می‌گیرند در حالی که به خود ظلم کرده بودند! در این موقع آنها تسلیم می‌شوند (و بدروغ می‌گویند:) ما کار بدی انجام نمی‌دادیم! آری، خداوند به آنچه انجام می‌دادید عالم است!

معنی کلمات و عبارات
«تَتَوَفّاهُمْ»: ایشان را قبض روح می‌کنند و میمی‌رانند (نگا: نساء / ). «السَّلَمَ»: تسلیم شدن و فرمان بردن. «بَلی»: بلی. آری. حرفی‌است که بر ابطال نفی کلام پیش از خود دلالت دارد.
نزول
نکات آیه
۱- کافران، کسانى اند که با کفر خود، به خویش ستم مى کنند. «الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ظالمى أنفسهم» «الذین» صفت «الکافرین» و «ظالمى» حال براى آن است. مراد از «ظالمى أنفسهم» به قرینه لفظ «الکافرین» ظلم کنندگان به خود با انتخاب کفر است. ۲- کافرانى که با حالت ظلم به نفس (کفر) از دنیا بروند، در قیامت گرفتار خوارى و ذلت خواهند شد. «إن الخزى الیوم و السوء على الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ظالمى أنفسهم» ۳- کفر، ظلم به نفس است. «الکفرین . الذین ... ظالمى أنفسهم» ۴- شرک، ظلم به نفس است. «و یقول أین شرکاءى ... الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ظالمى أنفسهم» ۵- انسانها، به وسیله ملائکه قبض روح مى شوند. «تتوفّ-هم الملئکة» ۶- ملائکه قبض روح انسانها، متعددند. «تتوفّ-هم الملئکة» ۷- انسان با مرگ، نیست و نابود نمى شود. «تتوفّ-هم الملئکة» «تتوفّى» (از مصدر توفّى) به معناى گرفتن چیزى به صورت کامل است و این حکایت از آن دارد که انسان با مرگ نابود نمى شود; بلکه حقیقت وى اخذ و منتقل مى گردد. ۸- انسان، حقیقتى فراتر از جسم دارد. «تتوفّ-هم الملئکة» روشن است که جسم انسان پس از مرگ در زمین مى ماند و دچار پوسیدگى و زوال مى شود و این نشان مى دهد که آنچه ملائکه به صورت کامل مى گیرند، باید غیر از جسم وى باشد. ۹- کافران به هنگام مرگ، تسلیم و منقاد مى شوند. «الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ... فألقوا السلم» ۱۰- کافران، به هنگام مرگ دچار وحشت و ترس مى شوند. «الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ... فألقوا السلم» تسلیم شدن کافران به هنگام مرگ به قرینه «ما کنا نعمل من سوء» - که در مقام دفاع بیان شده است - مى تواند مشعر به نکته یاد شده باشد. ۱۱- کافران پس از مرگ، به کلى منکر اعمال زشت دنیوى خویش مى شوند. «الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ... ما کنّا نعمل من سوء» ۱۲- کسانى که با ارتکاب اعمال زشت در دنیا به خود ستم کرده اند، در قیامت منکر آن اعمال مى شوند. «الذین تتوفّ-هم الملئکة ظالمى أنفسهم ... ما کنّا نعمل من سوء» برداشت فوق، بنابراین احتمال است که مراد از «ظالمى أنفسهم» - به قرینه «ما کنّا نعمل من سوء» (ما مرتکب عمل زشت نمى شدیم) - اعمال ناپسند و زشتى باشد که مرتکبان آنها، آن را از خود نفى مى کنند. ۱۳- کافران پس از مرگ، به حقایقى دست مى یابند و از اعمال گذشته خود نگران مى شوند. «الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ظالمى أنفسهم ... ما کنّا نعمل من سوء» از اینکه کافران پس از مرگ، بى آنکه حرفى زده شود، به دفاع از خود مى پردازند و منکر کارهاى زشت خود مى شوند، به دست مى آید که آنان به چیزهایى از جمله به وضعیت بد خود و اینکه کردارشان باعث گرفتار شدن آنان به عذاب مى شود، دست مى یابند. ۱۴- مرگ، عامل کشف حقایقى براى انسان «الذین تتوفّ-هم الملئکة ... فألقوا السلم ما کنّا نعمل من سوء» ۱۵- اسطوره خواندن قرآن، توطئه علیه دین الهى و انتخاب کفر، اعمالى زشت و ناپسند «و إذا قیل لهم ماذا أنزل ربّکم قالوا أسطیر الأولین ... قد مکر الذین من قبلهم ... الکفرین . الذین تتوفّ-هم الملئکة ظالمى أنفسهم ... ما کنّا نعمل من سوء» ۱۶- خداوند، قطعاً به اعمال کافران آگاه است. «إن الله علیم بما کنتم تعملون» ۱۷- خداوند، علیم (دانا) است. «إن الله علیم» ۱۸- علم و عقیده ملائکه به آگاهى خداوند از کردار انسانها «بلى إن الله علیم بما کنتم تعملون» برداشت فوق بر این اساس است که «بلى إن الله ...» کلام ملائکه در برابر ادعاى کافران باشد. ۱۹- کافران در قیامت، در دفاع از خود به دروغ گویى خواهند پرداخت. «ما کنّا نعمل من سوء بلى إن الله علیم بما کنتم تعملون» ۲۰- امکان دروغ گویى در قیامت «ما کنّا نعمل من سوء بلى إن الله علیم بما کنتم تعملون» ۲۱- کافرانى که با حالت کفر از دنیا مى روند، همواره در دنیا در مسیر نادرست بوده و مرتکب اعمال زشت مى شوند. «ما کنّا نعمل من سوء بلى إن الله علیم بما کنتم تعملون» دو عبارت «ما کنّا نعمل» و «ما کنتم تعملون» دلالت بر ماضى استمرارى دارد. عبارت اول سخن کافران است که با آن به کلى منکر ارتکاب عمل زشت هستند و عبارت دوم جواب به آنهاست که بر استمرار عمل زشت آنها دلالت مى کند.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۲- «عن أمیرالمؤمنین(ع): ... انه لیس أحد من الناس تفارق روحه جسده حتى یعلم إلى أىّ المنزلین یصیر، إلى الجنة أم النار ... إن کان عدواً لله فتحت له أبواب النار ... و نظر إلى ما أعدّ الله له فیها ... کلّ هذایکون عند الموت ... قال الله تعالى ... « الذین تتوفّاهم الملائکة ظالمى أنفسهم ...فادخلوا أبواب جهنّم ...» ...; [منبع: أمالى شیخ طوسى، ج ۱، ص ۲۶; نورالثقلین، ج ۳، ص ۵۲، ح ۷۵.] از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است:... روح از بدن هیچ یک از مردم جدا نمى شود تا اینکه بدانند به سوى کدام یک از دو جایگاه مى رود: بهشت یا آتش ...؟ اگر دشمن خدا باشد، درهاى آتش براى او باز مى شود ... و به آنچه خدا در آن جا برایش آماده کرده است، نگاه مى کند ... این همه هنگام مرگ خواهد بود ... خداى تعالى فرمود: الذین تتوفّاهم الملائکة ظالمى أنفسهم ... فادخلوا أبواب جهنّم ...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
  • حضور فرشتگان در نزد محتضر هنگام قبض روح وی+۷ آیه
  • پاکی از ظلم (شرک و گناه)، عامل راهیابی انسان به بهشت+۱ آیه
  • پاک بودن از ظلم، سبب تحیّت ملایکه به پرهیزکاران+۱ آیه
  • دروغگویی جهنّمیان، در انکار انجام دادن اعمال زشت و گناه+۱ آیه
  • بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ+۱۰ آیه
  • روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ+۱۲ آیه
  • روح انسان، تمام حقیقت وی+۱۰ آیه
  • جدایی روح از بدن، هنگام مرگ+۱۰ آیه
  • قبض روح انسانها به هنگام مرگ، به دست فرشتگان+۹ آیه
  • قبض روح ظالمان، به دست فرشتگان+۲ آیه
  • قبض روح کافران ظلم کننده به خود، از جانب فرشتگان+۱ آیه
  • تسلیم و منقاد شدن کافران ظالم به نفس خود، هنگام قبض روح+۱ آیه
  • قبض روح متکبّران کافر، هنگام مرگ، به دست فرشتگان+۱ آیه
  • تسلیم شدن متکبّران به هنگام قبض روح انان، به وسیله فرشتگان+۱ آیه
  • شرک به خدا، مصداق ظلم و ستمگری+۴ آیه
  • ظلم، منشا بدیها و سرچشمه زشت کاریها+۵ آیه
  • تهدید شدن ظالمان به عذاب در قیامت، از ناحیه خدا+۴ آیه
  • عذاب و کیفر، بازتاب اعمال ناپسند ظالمان+۷ آیه
  • جهنّم، جایگاه شوم و فرجام ستمگران+۲ آیه
  • کیفر و عذاب ظالمان پی امد عمل کرد خود انان+۷ آیه
  • گرفتاری به عذاب در اخرت، پیامد ظلم و ستمگری+۷ آیه
  • کافران، مردمانی ستم پیشه و ظالم+۲ آیه
  • جاودانگی در دوزخ، نتیجه ظلم به خویش+۱ آیه
  • ذلّت و خواری، کیفر ظلم به خود+۱ آیه
  • تکبّر از پذیرش حق، نمودی از ظلم به نفس+۱ آیه
  • شرک ورزیدن، موجب ظلم به خویش+۲ آیه
  • گناه و عصیان، ظلمی از ناحیه انسان به خود+۳ آیه
  • کفر، ظلم و کافران، مردمی ستم پیشه+۲ آیه
  • قبض روح ستمگران، از سوی عزراییل و همکارانش+۲ آیه
  • خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها+۲ آیه
  • علیم / اسماوصفات
  • اگاهی خداوند به اعمال انسانها+۲ آیه
  • عقل انسان، قادر بر تشخیص زشتی و قبح برخی امور
  • ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا+۳ آیه
  • تسلیم و انقیاد کافران در پیشگاه خدا، هنگام مرگ+۱ آیه
  • کافران، مردمی ستم پیشه+۱ آیه
  • انکار گناهان خویش از سوی گناهکاران، در حال احتضار و هنگام مرگ
  • کافران گناهکار در برزخ، منکر رفتار زشت و گناه الود خویش در دنیا
  • گرفتن جان ظالمان، هنگام مرگشان به وسیله ملایکه+۳ آیه
  • گرفته شدن جان کافران و مرگ انان به وسیله ملایکه+۶ آیه
  • گرفته شدن جان ادمی به صورت کامل، از سوی فرشتگان+۵ آیه
  • تقواپیشگان به هنگام قبض روح، مبرّا از هرگونه ظلم به نفس+۱ آیه
  • تکبّر، از موارد ظلم به نفس+۱ آیه
  • شرک، ظلم به نفس+۱ آیه
  • کفر، ظلم به نفس+۱ آیه
واژه‌ها