تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا ما ذا أَنْزَلَ رَبُّکُمْ قالُوا خَيْراً لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقِينَ (30) جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُمْ فِيها ما يَشاؤُنَ کَذلِکَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ (31) الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلامٌ عَلَيْکُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (32) هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِکَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّکَ کَذلِکَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (33) فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ (34)
ترجمه
و گفته شد مر آنانرا که پرهيزکار شدند چه چيز نازل نمود پروردگار شما گفتند خير براى آنانکه نيکوئى کردند در اين دنيا نيکوئى است و هر آينه سراى آخرت بهتر است و هر آينه خوب است سراى پرهيز کاران
بهشتهاى هميشگى که داخل ميشوند آنرا ميرود از زير آنها نهرها براى ايشان است در آنها آنچه ميخواهند اين چنين جزا ميدهد خدا پرهيزکاران را
آنانکه قبض روح ميکنند ايشانرا ملائکه پاکيزگان ميگويند سلام بر شما داخل شويد در بهشت براى آنچه بوديد که بجا مى‌آورديد
آيا انتظار مى‌برند مگر آنکه آيند آنها را ملائکه يا بيايد فرمان پروردگار تو اينچنين کردند آنانکه بودند پيش از آنها و ستم نکرد بآنها خدا ولى بودند آنها که بخودهاشان ستم ميکردند
پس رسيدشان بديهاى آنچه کردند و فرود آمد بآنها آنچه بودند که بآن استهزاء مينمودند.
تفسير
- در مقابل کفّار قريش که در آيات سابقه مقاله آنها ذکر شد مؤمنان با تقوائى بودند که وقتى از آنها سؤال ميشد که چه چيز نازل فرموده است خداوند بتوسط پيغمبر خود در جواب ميگفتند خير و خوبى و صلاح دنيا و آخرت که همه در قرآن جمع است. براى کسانيکه نيکوئى نمودند در دار دنيا بخودشان و خلق بجهت اطاعت او امر الهى پاداش دنيوى است که صحّت و امنيت و عزّت و عظمت و رفاهيت باشد ولى ثواب آخرتشان بهتر و برتر و بالاتر از دنيا و ما فيها است و بنابراين از کلمه خيرا ببعد کلام اهل تقوى است و محتمل است کلام آنها همان کلمه خيرا باشد و بقيه کلام الهى باشد که بعنوان بيان مراد آنها نازل شده است و چه خوب است سراى اهل تقوى که بهشت جاويد و آرامگاه ابدى آنها است که وارد ميشوند در آن جارى ميباشد در آن نهرهاى شربت و شراب و شير و از براى ايشان مهيا و آماده است آنچه را بخواهند از انواع اطعمه و اغذيه لذيذه و هر چه فوق آن تصور نشود در لذت بخشى و سودمندى و گوارائى و بى‌ضررى و زحمتى و در شأن جنات عدن اخبارى در سوره توبه گذشت در امالى از امير المؤمنين عليه السّلام
جلد 3 صفحه 283
روايت نموده که فرمود بر شما توصيه ميکنم بپرهيزکارى در اوامر الهى که جامع خيرات است و خيرى غير از آن نيست و تحصيل ميشود بآن از خير آنچه تحصيل نميشود بغير آن از خير دنيا و آخرت و اين آيات را تلاوت فرمود و عياشى ره از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که فرمود چه خوب خانه‌اى است براى پرهيزکاران دنيا ولى اينها همه در صورتى است که با صفت تقوى ملازم باشند تا وقتى که ملائکه رحمت از اعوان ملک الموت براى قبض روح آنها حاضر شوند و به بينند ارواح آنها را پاک و پاکيزه از لوث معاصى و قابل صعود بمقامات عاليه بهشت برسم بشارت و تبريک بايشان بگويند براى شما است سلامتى از هر بدى داخل شويد در بهشت مکتسب بدسترنج خودتان و قمى ره فرموده مراد از طيّبين اهل ايمانى هستند که پاکيزه است ولادت آنها و بنظر حقير مراد از اين تفسير خارج نمودن دشمنان ائمه اطهار است چون حلال زاده دشمن امير المؤمنين عليه السّلام نميشود و در امالى از امير المؤمنين عليه السّلام روايت نموده که هيچ کس مفارقت نکند روحش از بدنش مگر آنکه ميداند بکدام يک از دو منزل خود ميرود که آن بهشت يا جهنم است و ميداند که دشمن خدا است يا دوست او اگر دوست خدا باشد گشوده ميشود بر وى او درهاى بهشت و باز ميشود براى او راههاى آن و ميبيند آنچه را مهيا فرموده است خداوند براى او در آن پس از هر شغلى فارغ گردد و هر بارى از دوشش برداشته شود و اگر دشمن خدا باشد گشوده ميشود بروى او درهاى جهنم و باز ميشود براى او راههاى آن و ميبيند آنچه را مهيا فرموده است خدا در آن براى او پس رو آورد باو هر ناملائمى و وارد شود بر او هر شرّى و تمام اينها در دم مرگ است که در آن وقت يقين برايش حاصل شود چنانچه خداوند فرموده الذين تتوفيهم الملائکة ظالمى انفسهم و نيز فرموده الذين تتوفيهم الملائکة طيّبين تا آخر هر دو آيه که راجع بآن دو دسته است و آيا کفاريکه با اين ادلّه واضحه باز ايمان نمى‌آورند بخدا و پيغمبر و روز جزاء انتظارى دارند جز آنکه بيايند براى قبض روح آنها ملائکه عذاب از اعوان ملک الموت يا صادر شود فرمان الهى بعذاب آنها در دنيا و قمى ره فرموده يکى از سه امر خدا که عذاب و مرگ و خروج قائم است و اين رويّه که اصرار بکفر باشد اختصاص بآنها ندارد پيشينيان آنها هم با پيغمبران گذشته همين سلوک را نمودند
جلد 3 صفحه 284
که خداوند عذاب بر آنها نازل فرمود و خداوند بر آنها ظلم نفرمود بنزول عذاب بلکه آنها خودشان ظلم نمودند بنفوس خودشان که کارى کردند که مستحق عذاب دنيوى و اخروى شدند و رسيد بآنها جزاى اعمال بدشان و احاطه کرد بر آن نفوس خبيثه پاداش استهزاء و سخريه‌اى که بانبياء و مواعيد ايشان مينمودند و قمى ره فرموده مراد عذاب در رجعت است که بآن استهزاء ميکردند و فعل حاق مأخوذ از حيق و مخصوص باحاطه شرّ است و در احاطه خير استعمال نميشود و استفهام انکارى است يعنى منتظر نيستند و نبايد باشند مگر يکى از اين دو امر را و اللّه اعلم ..