تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّکُمْ قالُوا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ «24» لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ کامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ «25» قَدْ مَکَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ مِنَ الْقَواعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ أَتاهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ «26» ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُخْزِيهِمْ وَ يَقُولُ أَيْنَ شُرَکائِيَ الَّذِينَ کُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فِيهِمْ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَ السُّوءَ عَلَى الْکافِرِينَ «27» الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ ما کُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ «28»
فَادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکَبِّرِينَ «29»
ترجمه
و چون گفته شود بآنها چه چيز نازل کرد پروردگار شما گويند افسانه‌هاى پيشينيان
تا بردارند بارهاى گناهشان را بتمامى روز قيامت و پاره‌اى از گناهان آنانکه گمراه ميکنند آنها را از بى‌دانشى آگاه باشيد بد است آنچه بدوش بر ميدارند
بتحقيق مکر کردند آنانکه بودند پيش از آنها پس آمد فرمان خدا بناى آنها را از پايه‌ها پس فرود آمد بر آنها سقف از بالاسرشان و آمد آنها را عذاب از آنجا که نميدانستند
پس روز قيامت خوار ميکند آنها را و ميگويد کجايند انبازان من که بوديد ستيزه ميکرديد در آنها گويند آنانکه داده شدند دانش را همانا خوارى امروز و بدى براى کافران است
آنانکه قبض روح ميکنند آنها را ملائکه با آنکه ستم کارانند بخودهاشان پس آورند پيش تسليم را که نبوديم ما آنکه بجا آوريم هيچ بدى را آرى همانا خدا دانا است بآنچه بوديد که بجا مى‌آورديد
پس در آئيد از درهاى جهنّم جاودانيان در آن پس هر آينه بد است آرامگاه تکبّر کنندگان..
جلد 3 صفحه 280
تفسير
- وقتى مردمان منصف آيات قرآن را از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و مسلمانان ميشنيدند و تعجّب ميکردند از طرز و اسلوب و فصاحت و بلاغت آن و بکفّار قريش ميگفتند اين چه کلامى است که پروردگار شما نازل فرموده و از عهده بشر آوردن مانند آن خارج است آنها در جواب از روى تکبّر و عناد ميگفتند سخنان پريشان و افسانه‌هاى پيشينيان مانند اسکندر نامه و رستم نامه است و اين سخن براى آنها نتيجه‌اى نداشت جز آنکه علاوه بر بار گناهان خودشان که بايد بدوش بکشند بدون نقص در روز قيامت قسمتى از گناهان کسانى را هم که براى نادانيشان باين سخن آنها گمراه شدند بايد بدوش بکشند چون عقلا و شرعا کسانيکه سبب معصيت و گمراهى ديگران شوند با آنها در گناه شريکند به اين معنى که بمقدار گناه عملى که از معصيت کار صادر شده در نامه عمل کسانيکه سبب معصيت شده‌اند ثبت خواهد شد بدون آنکه از گناه صاحب معصيت کم شود و همچنين است حال کسانيکه موجب شدند که عمل خيرى از کسانى صادر شود آنها هم شريکند با اينها بدون آنکه چيزى از ثواب آن عمل خير براى عاملش کم شود و به اين معنى رواياتى در مجمع و غيره از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده است و اين در صورتى است که گمراه شدگان تقصير نموده باشند در طلب علم و بدون دقت و نظر و تحقيق قول گمراه کنندگان را قبول کرده باشند به بى‌دانشى و الا معذورند ولى کسانيکه جد و جهد نمايند در طلب حقّ خداوند راه هدايت را بآنها ارائه خواهد داد پس اگر بضلالت باقى بمانند معلوم است که در طلب کوتاهى نموده‌اند اين حال گناهانى است که از گمراه شدگان باغواء گمراه کنندگان سر ميزند و اما گناهانى که از آنها بدون اين سبب سر ميزند مربوط باينها نيست بلکه مخصوص بخودشان است و بلحاظ اين نکته کلمه من تبعيضيه ذکر شده است و البته گناهى را که سايرين لذتش را برده‌اند شخص بدوش بکشد بد بارى است که بدوش کشيده و در بعضى روايات حاملان بار گناه بکسانيکه غصب خلافت امير المؤمنين عليه السّلام را نمودند و گمراه شدگان باتباع آنها تفسير شده است و هر خون ناحقّ و فتنه و فساد و غضب فرج و مالى که محقّق شود گناهش را براى آن دو نفر اثبات فرموده‌اند بدون آنکه از گناه اهل عالم چيزى کم شود و کسانيکه با خدا و پيغمبرانش مکر و حيله نمودند
جلد 3 صفحه 281
از اقوام سابقه خداوند همان نقشه‌اى را که کشيده بودند بخدعه در مقابل دعوت انبياء مانند بنائى که از پى و بن کنده شود بر سر آنها خراب فرمود و در نتيجه همان نقشه کشى و مکر و خدعه ذليل و خوار و هلاک شدند که بهيچ وجه احتمال نميدادند و تصوّر نميکردند که از اين راه معذّب شوند علاوه بر اين روز قيامت خوار و ذليل و رسوا فرمايد خداوند آنها را و ميفرمايد کجايند بتهائيکه شريک من قرار داده بوديد و با اهل ايمان و پيغمبران من بر سر آنها مخالفت و منازعت و مخاصمت مينموديد و انبياء و ائمه و علماء که داعيان بتوحيد بودند براى شماتت و مزيد اهانت آنها ميگويند امروز روز رسوائى و ذلت و خوارى و عذاب اين کافران است که بحال کفر و ظلم بنفس از دنيا رفتند و ملائکه عذاب از اعوان ملک الموت آنها را قبض روح نمودند به اين که خودشان را بدست خودشان مستحق عذاب دائم نموده بودند پس آنها از در تسليم و انقياد بيرون آيند و از نهايت وحشت منکر شوند اعمال بد خودشان را ولى ديگر فائده ندارد جواب از طرف داعيان بتوحيد ميرسد بآنها بلى دروغ ميگوئيد خدا ميداند که چه کارهاى بدى ميکرديد از بت پرستى و تکذيب انبياء و ائمه هدى و بمجازات خواهيد رسيد پس وارد شويد هر دسته‌اى از درى از درهاى جهنّم که مخصوص بآن دسته است براى اقامت دائمى و بد است آرامگاه کسانيکه تکبّر نمودند از قبول اوامر انبياء و ائمه و علماء که داعيان الى اللّه بودند در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که فرمود هر کس براى خود برترى بر ديگرى بيند او از متکبّران است شخصى عرض کرد کسى ديگرى را مشغول بگناهى بيند و خود را برتر از او داند براى آنکه از آن گناه محفوظ مانده فرمود هيهات هيهات شايد خداوند آن گناهکار را آمرزيد و او تکليفش معلوم نشد و موقوف بحساب گرديد چنانچه سحره در قصّه حضرت موسى فورا آمرزيده شدند و ساير اهل ايمان تعيين تکليفشان موقوف بحساب بود.
جلد 3 صفحه 282