تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ (34)
فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا: پس رسيد ايشان را عقاب آنچه بجا آوردند از کفر و عناد و لجاج و انکار. وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ: و فرا گرفت به ايشان عقاب آنچه را که به آن استهزاء مى‌کردند و مسخره مى‌نمودند.
تبصره: در آيات شريفه اشاراتى است:
1- قوله تعالى (وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ) دال است بر نفى ظلم نسبت به ساحت قدس الهى، بدين تقرير که: ظلم فعل قبيح، و ذات سبحانى منزه باشد از کليّه قبايح. ايضا- اگر خداى متعال در اين فرمايش صادق نباشد. هرآينه کذب لازم آيد، و حال آنکه برهان عقلى اثبات نمايد که حضرت احديت منزه باشد از تمام نقايص.
2- فرمايش (وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ) دلالت دارد بر بطلان جبر و ثبوت اختيار، زيرا نسبت ظلم را به ايشان داده؛ بدين بيان که: ايشان ظلم نمودند به نفوس خود به سبب کفر و عناد و انکار، و لذا به شآمت افعال خود گرفتار شدند. پس اگر نعوذ باللّه کفر و معاصى از جانب حق تعالى و با وجود بر اين، نسبت ارتکاب را به آنها دهد، هر آينه در هر کيش و آئينى مذموم، و صدور آن از حکيم على الاطلاق ممنوع خواهد بود. ايضا عقاب آنها بر فعلى که خود موجب آن گرديده، قبيحترين تمام قبايح باشد، مثل آنکه سياه را عقاب نمايد که چرا سياه گشتى. يا مرد را عذاب کند که چرا مرد شدى، و مسلم است ساحت کبريائى از چنين امورات، متعالى است.
3- فرمايش (فَأَصابَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا) دلالت دارد بر آنکه پاداش و جزاى اعمال جزافى نيست، بلکه نتايج بدى کردار و ناهنجارى گفتار، شخص را مستحق عقاب گرداند، و چون اين معاندين و منکرين مرتبه عناد و انکار و
جلد 7 - صفحه 197
استهزاء به آيات بينات را به حدى رسانيدند که خود را از شمول رحمت واسعه الهى خارج گردانيدند، لا جرم ديگر قابليت عفو و بخشش را نداشته به عذاب مبتلا شدند.
4- مجموعه آيات، آگاهى است نسبت به عموم مکلفين تا انقراض عالم که عبرت يابند و از مطالعه احوال گذشتگان سرمشق و دستورى يافته، مطيع و منقاد فرمايشات الهى باشند تا سعادت و نجات را دريابند.