تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلى وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ (38) لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِ وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ کَفَرُوا أَنَّهُمْ کانُوا کاذِبِينَ (39) إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْ‌ءٍ إِذا أَرَدْناهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ کُنْ فَيَکُونُ (40)
ترجمه
و سوگند ياد نمودند بخدا بسخت‌ترين سوگندهاشان که
جلد 3 صفحه 286
بر نمى‌انگيزد خدا کسيرا که ميميرد آرى وعده داده وعده دادنى که بر او حق است ولى بيشتر مردم نميدانند
تا آشکار کند از براى آنها آنچه را اختلاف ميکنند در آن و تا بدانند آنانکه کافر شدند که آنها بودند دروغگويان
جز اين نيست گفتار ما مر چيزيرا چون بخواهيم آنرا که ميگوئيم مر آنرا که باش پس ميباشد.
تفسير
- کفارى که منکر توحيد و رسالت بودند قسم بخدا ياد نمودند با تأکيد و جدّ و جهد تمام که زنده نميکند در قيامت خداوند کسانيرا که مرده‌اند بمجرد استبعاد که چگونه ممکن است بدنهاى پوسيده خاک شده زنده شوند و خدا از آنها دو جواب فرموده يکى آنکه خداوند بتوسط انبياء عظام وعده فرموده که مردم را زنده کند و بپاداش اعمالشان برساند و وعده خدا حق است و تخلف‌پذير نيست ولى بيشتر مردم نميدانند که بر خداوند واجب است بوعده خود وفا کند و خلف وعده منافى با حکمت و انجاز آن مقتضاى حکمت و عدالت است تا داد مظلوم از ظالم گرفته شود و معلوم گردد حق با که بوده و روشن شود که دين اسلام و نبوت خير الانام حق و مسلم است و اختلاف در آن بيجا بوده و بدانند کفار که دروغ ميگفتند در ادعاء شرک و انکار نبوت و معاد و تحريم حلال و ساير اقوال، ديگر آنکه احياء اموات براى خدا زحمتى ندارد و امر آن مشکل‌تر از ابتداء خلقت نيست چون خدا وقتى اراده‌اش بوجود چيزى تعلق بگيرد فورا موجود ميشود مانند آنکه بگويد بشو و فورا بشود پس گفتن هم لازم ندارد همان اراده‌اش گفتن است که تحقق در خارج از آن حاصل ميشود و فعل و قول و اراده و ايجاد و وجود همه از خداوند يک امر است از گفتن بشو آسانتر و چون چيزى در انظار عامه از گفتن بشو و شدن آسانتر نبود خداوند سهولت امر را باين تعبير لطيف ممثّل فرموده است و در سوره بقره ذيل آيه شريفه بديع السموات و الارض رواياتى در اين باب ذکر شد اين بيانات بر حسب ظواهر آيات شريفه و اقوال مفسرين است ولى بر حسب روايات متعدده‌اى از امام صادق عليه السّلام که در کافى و عياشى ره و قمى ره نقل نموده‌اند مراد از کسانيکه قسم ياد نمودند بخدا اهل خلاف و انکار رجعتند که بعد از شنيدن ظهور امام زمان عليه السّلام و رجعت جمعى با آنحضرت منکر شوند و قسم بجلاله ياد کنند که اين دروغ است چون کافر و مشرک قسم بخدا نميخورد و بلات
جلد 3 صفحه 287
و عزّى قسم ميخورد خدا فرموده وعده رجعت حق است ولى بيشتر مردم نميدانند بايد معلوم شود که حق با شيعه اثنى عشريه بوده و کسانيکه منکر بودند و با شيعيان اختلاف داشتند دروغگو بودند و موقوف باراده الهى است که امر بظهور امام و رجعت انام بفرمايد و براى او آسان است ..