اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لِيُبَيِّن‌َ لَهُم‌ُ الَّذِي يَختَلِفُون‌َ فِيه‌ِ وَ لِيَعلَم‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّهُم کانُوا کاذِبِين‌َ (39)
تا اينکه واضح فرمايد و مبيّن کند براي آنها آنچه را اختلاف ميکردند در او و تا اينکه بدانند کساني که کافر شدند محققا آنها بودند دروغ گويان (ليبين) ظاهرا لام ليبيّن متعلق است بجمله (بَلي وَعداً عَلَيه‌ِ) بيان علت بعث است که خداوند آنها را مبعوث ميفرمايد:
تا اينکه بيان فرمايد و ظاهر کند (لهم) بر اينکه کفّار (ألذي) آنچه يَختَلِفُون‌َ
جلد 12 - صفحه 123
فِيه‌ِ در باب توحيد و شرک و تصديق و تکذيب انبياء و تحليل و تحريم اشياء و کيفيت عبادات و معاملات و حدود و ديات و ساير احکام و انکار بعث و غير اينها و حمل معجزات بر سحر و نسبت ساحر و مجنون بانبياء دادن فرداي قيامت بر آنها مکشوف ميشود حق و باطل و بعضي گفتند لام ليبيّن متعلق است بجمله وَ لَقَد بَعَثنا فِي کُل‌ِّ أُمَّةٍ رَسُولًا در چند آيه قبل که علّت بعث رسل باشد که انبياء را فرستاديم تا اينکه بيان کنند و واضح کنند بر کفار و مشرکين آنچه را که در او اختلاف ميکردند از امور مذکوره در همين دنيا لکن اينکه معني بنظر بعيد ميآيد و خلاف ظاهر آيه شريفه است.
وَ لِيَعلَم‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا عطف است به ليبيّن بهر دو معني اما بمعني اول فرداي قيامت بمشاهده مثوبات مؤمنين و عقوبات کفار و مشاهده بهشت و جهنم بر آنها معلوم ميشود که أَنَّهُم کانُوا کاذِبِين‌َ آنچه ميگفتند دروغ بوده و نيز خلاف حق بوده و آنچه انبياء فرموده حق و صدق و مطابق واقع بوده.
(تنبيه) در موضوع صدق و کذب دو معني گفتند يکي مطابق واقع و مخالف واقع که مشهور گفتند ديگر مطابق با عقيده قلبي و مخالف آن و در قرآن مجيد در هر دو معني استعمال شده در مثل مقام بمعني اول است که دروغ آنها بر خود آنها مکشوف ميشود و در مورد منافقين که باطنا عقيده ندارند و لکن اظهار عقيده ميکنند، چنانچه در سوره منافقين.
قالُوا نَشهَدُ إِنَّک‌َ لَرَسُول‌ُ اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ يَعلَم‌ُ إِنَّک‌َ لَرَسُولُه‌ُ وَ اللّه‌ُ يَشهَدُ إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ لَکاذِبُون‌َ و در باب صوم هم بمعني دوم است