تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ صَبَرُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ (42)
بعد از آن وصف ايشان را فرمايد:
الَّذِينَ صَبَرُوا: مهاجرين آنانند که بردبارى نمودند در طاعت الهى بر آزار و اذيت مشرکين و معاندين دين مبين. وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَکَّلُونَ: و بر پروردگارشان توکل نمايند و تمام کارهايشان را به او واگذارند.
تبصره: نزول قرآن مجيد براى تکميل جامعه بشريت و عمده آن تهذيب اخلاق است، يعنى تخليه از رذائل و تحليه به فضائل و لذا در آيات بيشمار تکرار و تأکيد آن را نمايد از جمله در اين آيه شريفه دو رکن رکين صفات حميده را
جلد 7 - صفحه 207
بيان فرمايد:
يکى صبر يعنى بردبارى بر ناملايمات که آن موجب آسانى کارها و اقدام به نيکى‌ها و سبب تحقق ايمان گردد، و لذا در حديث شريف تعبير به رأس فرموده.
در کافى «1» از حضرت صادق عليه السّلام قال الصّبر من الايمان بمنزلة الرّاس من الجسد فاذا ذهب الرّأس ذهب الجسد، کذلک اذا ذهب الصّبر ذهب الايمان يعنى: صبر در ناملايمات نسبت به ايمان به منزله سر باشد نسبت به بدن، چنانچه هرگاه سر برود جسد هم مى‌رود، همچنين به رفتن صبر، ايمان هم خواهد رفت.
رکن دوم- توکل. يعنى واگذار نمودن امر خود را به خداى تعالى و به هيچ وجه از خود رأى و استقلالى نداشته باشد، بنابراين اصلاح کار او شود، زيرا مى‌داند هر چه خداوند در باره او جارى فرمايد، عين صلاح و خير خواهد بود، و موجب بى‌نيازى و بزرگوارى گردد.
کافى «2»- فرمود حضرت صادق: انّ الغنى و العزّ يجولان فاذا ظفرا بموضع التّوکل اوطنا. يعنى: غنى و عزّت جولان مى‌نمايند، وقتى ظفر يافتند به محل توکّل، قرار گيرند. پس نتيجه اين دو صفت حميده، تنظيم امور زندگانى شخصى و نوعى را به نظر عاقل بصير فراهم گرداند.