اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ صَبَرُوا وَ عَلي رَبِّهِم يَتَوَکَّلُون‌َ (42)
اينکه مهاجرين کساني هستند که بر اذيتهاي مشرکين صبر کردند و بر خداي خود توکل ميکنند دو صفت بزرگ که از آثار ايمانست در اينکه مهاجرين که هجرت آنها براي خدا بوده بيان ميفرمايد.
اما صبر در قرآن مجيد ميفرمايد: إِنَّما يُوَفَّي الصّابِرُون‌َ أَجرَهُم بِغَيرِ حِساب‌ٍ زمر آيه 13 و در حديث است
الصبر من الايمان بمنزلة الرأس من الجسد فمن لا صبر له لا ايمان له
و از براي صبر سه درجه بيان کردند «1» صبر بر بليات و مصائب 300 درجه «2» صبر بر عبادت و اطاعت 600 درجه «3» صبر بر ترک معاصي و مخالفت هواي نفس 900 درجه و اما توکل در قرآن مجيد است.
وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَهُوَ حَسبُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ بالِغ‌ُ أَمرِه‌ِ طلاق آيه 3 و از لوازم توحيد افعاليست و از براي توحيد افعالي چهار مرتبه گفتند «1» بزبان اقرار مي‌کند که تمام امور تحت مشيت الهيست و لکن قلبا مستند باسباب و وسائط ميداند و اينکه توحيد منافقين است.
«2» قلبا هم معتقد است لکن رسوخ در قلب نکرده و متوجه باسباب است و اينکه توحيد عوام است.
«3» رسوخ در قلب کرده و اسباب را بمنزله آلات ميداند و توکل در اينکه مرتبه پيدا مي‌شود و اينکه توحيد خواص است.
«4» بکلي نظر باسباب ندارد نميخواهد جز خدا نمي‌بيند جز خدا و ميگويد لا مؤثر في الوجود الا اللّه و اينکه توحيد انبياء و اولياء است که تعبير خاص الخاص ميکنند.
جلد 12 - صفحه 127
(تنبيه) تمام مهاجرين اينکه نحو نبودند ميان آنها منافقين و ضعفاء ايمان بسيار بودند مشايخ ثلاثه و بني اميه و اتباع آنها هم جزو مهاجرين بودند الَّذِين‌َ صَبَرُوا آن مهاجرين که مورد آيه قبل بودند که ميفرمايد هجرت آنها للّه بوده و مشمول لنبوئنهم في الدنيا حسنة و از براي آنها در آخرت اجر اکبر هست کساني هستند که داراي مقام صبر هستند وَ عَلي رَبِّهِم يَتَوَکَّلُون‌َ