تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (63)
بعد از آن بيان اتمام حجت خود و اقدام آنان را بر کفر و مخالفت، اخبار فرمايد:
تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا: قسم به خدا هرآينه بتحقيق فرستاديم پيغمبرانى. إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ: به سوى امتهاى پيش از تو اى پيغمبر مکرم و رسولان در تبليغ فرامين الهى و دعوت مردم به سعادت جاودانى کوشيدند، لکن امت از شهوات نفسانى دست بر نداشته به مخالفت اقدام نمودند. فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ: پس زينت داد شيطان اعمال قبيحه آنها را از کفر و ضلال و تکذيب پيغمبران، و انکار آنان باشد به وسوسه و اغراء و اغواء، و ايشان هم متابعت نموده گمراه گشتند، و از صراط مستقيم منحرف شدند. فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ: پس شيطان دوست و متولى کار ايشان است امروز، پس تبرى کنند بعضى از بعضى، و مسلم است روز قيامت شياطين توانائى ندارند نه در دفع عذاب و نه جلب ثواب، بلکه هيچکس را در پيشگاه فرمان سبحانى قدرتى نخواهد بود. وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ: و براى تابع و متبوع عذابى است دردناک که عذاب جهنم باشد أبد الآباد.
تبصره: آيه شريفه دال است بر بطلان جبر، زيرا اگر چنانچه کفر و معصيت نعوذ باللّه به خواست و رضاى الهى بودى، هرآينه ارسال رسل لغو بودى، و صدور لغو از ذات احديت محال است. و ايضا تزيين اعمال را نسبت به شيطان داده،
جلد 7 - صفحه 231
و مراد القاء وسوسه و آراستن و جلوه دادن معاصى است در نظر بندگان بدون اجبار و واداشتن به آن، علاوه در مقابل تذکرات سبحانى و الهامات ملائکه الهى نيز مقرر، و اختيار هم به شخص انسانى واگذار شده که مى‌تواند به قوت روحانى مضمحل سازد وساوس شيطانى را، و سعادت ابدى را دريافته، خداوند سبحان ولى او خواهد بود؛ و اگر چنانچه پيروى نمود وساوس را، هرآينه به سوء اختيار هلاکت را براى خويش فراهم گرداند، پس شيطان ولى او و عذاب جحيم، مأواى او خواهد بود.