تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْواجِکُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَکْفُرُونَ (72)
بعد از آن قسم ديگر از نعم را بيان فرمايد:
وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً: و خداى تعالى به لطف و مرحمت خود قرار داد و بيافريد براى شما زنانى که در استيناس جفت شما باشند و شما را در آنها رفع شهوت و نسل و اولاد باشد و از جنس شما آفريد تا
«1» تفسير نور الثقلين، جلد 3، صفحه 68.
جلد 7 - صفحه 243
الفت يابيد. وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْواجِکُمْ: و قرار داد براى شما از زنان شما.
بَنِينَ وَ حَفَدَةً: پسران و پسران دختر.
عياشى «1» از حضرت صادق روايت نموده در اين آيه قال الحفدة بنو البنت و نحن حفدة رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: «حفده پسر دختر را گويند و ما پسر دختر رسول خدا هستيم.
از ابن عباس و حسن نقل شده «2» که حفده خدام و اعوان خانه‌اند. نزد بعضى دامادانند بر دختران، و نزد جمعى فرزندان زنانند که از شوهران ديگر دارند.
وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ: و روزى مرحمت فرمود خداى تعالى شما را از پاکيزه‌ها، يعنى اموال حلال يا ملاذ مطاعم و ملابس و مشتهيات محلله.
تنبيه: آيه شريفه دلالت دارد بر آنکه روزى که خدا مقدر فرموده حلال است نه حرام از مطعم و مشرب و ملبس و مسکن.
در کافى «3»- ابى حمزه ثمالى از حضرت باقر عليه السّلام، فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حجة الوداع: بدرستى که روح الامين دميد در قلب من: نميرد هيچ نفسى تا آنکه کامل گرداند روزى خود را، پس بپرهيزيد خدا را، و مختصر کنيد در طلب، و وادار نکند شما را کندى و سستى چيزى از روزى، اينکه طلب کنيد آن را به معصيت خدا.
فانّ اللّه تعالى قسّم الارزاق حلالا و لم يقسّمها حراما فمن اتّقى اللّه و صبر اتاه اللّه برزقه من حلّه و من هتک حجاب السّتر و عجّل فاخذه من غير حلّه قصّ به من رزقه الحلال و حوسب عليه.
بتحقيق خداى تعالى تقسيم فرموده روزى‌ها را حلال و قسمت ننموده از حرام، پس کسى که بپرهيزد خدا را و صبر نمايد، عطا فرمايد روزى او را از
«1» جلد 2، صفحه 264.
«2» مجمع البيان جلد 3، صفحه 373.
«3» فروع کافى جلد 5، کتاب المعيشه باب الاجمال فى الطلب، حديث اوّل.
جلد 7 - صفحه 244
حلال. و هر که پاره کند حجاب ستر الهى را و فرا گيرد آن را از حرام، مقاصّه شود به او از رزق حلال او، و محاسبه شود بر او.
نکته: قوله (مِنَ الطَّيِّباتِ) «من» تبعيض باشد، چه طيبات دنيا نمونه طيبات آخرت است، پس در دنيا جميع طيبات را به آدميان نداده‌اند.
أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ: 1- آيا پس به باطل و به چيزهاى بيهوده مى‌گروند.
مشرکان چون عقيده داشتند که بتان، اعانت ايشان مى‌کنند در روزى، و فرداى قيامت شفاعت آنها نمايند، حق تعالى بر وجه انکار فرمود که: مشرکان به اين امر باطل ايمان دارند. وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَکْفُرُونَ: و به نعمت خداى تعالى ايشان کافر مى‌شوند، زيرا نعمتهاى الهى را به بتان نسبت دهند، و حقيقت ناسپاسى و حق ناشناسى را بظهور آرند.
2- مراد به باطل چيزهائى که حرام کرده بودند از بحيره و سائبه و مراد به نعمت آنچه حق تعالى به ايشان حلال فرموده.
3- مراد به باطل شيطان است که اطاعت او کنند، و مراد نعمت توحيد و حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و قرآن است که به آنها کفران ورزيده ايمان نمى‌آورند.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است بندگان را که بايد منعم حقيقى را بشناسند و در مقام شکرگزارى او برآيند، و نبايد کفران و ناسپاسى نمايند، زيرا حق ناشناسى و نمک نشناسى را در نزد شرع و عقل و عرف، مذموم و صاحبش ملوم باشد.
نکته: تقديم صله بر فعل، يا به جهت اهتمام يا ابهام تخصيص جهت مبالغه محافظت فواصل باشد.