اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا تَضرِبُوا لِلّه‌ِ الأَمثال‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم لا تَعلَمُون‌َ (74)
پس نزنيد از براي خداوند مثل‌ها و شبيه‌ها بدرستي که خدا ميداند که شبيه و عديل و مثل و مانندي از براي او نيست و شما نميدانيد و توهّم ميکنيد مثلي از براي او نظر به اينکه خداوند صرف الوجود و بحت الوجود است و محض الوجود است و
جلد 12 - صفحه 157
در مقابل صرف الوجود ماهيت و عدم است.
اما ماهيّت معروض وجود است آنهم در عالم تصور مي‌گويي الانسان موجود و لکن در حقيقت حدّ وجود است يعني وجودش محدود باين حدّ است ان‌ّ الوجود عارض الماهيّة تصوّرا و اتّحدا هويّة لذا گفتند الماهية من حيث هي ليست الاهي.
پس قطع نظر از وجود معدوم صرف چنانچه تمام ماهيّات ممکنه از جواهر خمسه عقل و نفس و ماده و صورت و جسم و اعراض تسعه کم و کيف و اضافة و فعل و انفعال و اينکه و متي و لون و طعم تماما قبل از اضافه وجود معدوم صرف بودند و اما عدم که نيستي صرف است ديگر در مقابل صرف الوجود که محدود بهيچ حدّي نيست از ليست ابدي غير متناهي مثل از براي او محال است بعلاوه جميع عوالم امکاني مرکب است يا ترکيب خارجي مثل اجسام و عوارض اجسام يا ترکيب ذهني مثل اجناس سافله و انواع الانسان حيوان ناطق مرکب از جنس حيواني و فصل عقلاني و حيوان جسم نامي ذو الحس‌ّ و الحرکة و نباتات جسم نامي و جمادات جسم ذي الأبعاد الثلاثة طول عرض عمق يا ترکيب و همي که شامل جميع ممکنات ميشود مثل وجود و ماهيت که گفتند الممکن زوج ترکيبي که شامل مجرّدات مثل عقل و نفس هم ميشود با اينکه ترکيب خارجي و ذهني ندارند و لکن واجب تعالي که منزّه از جميع اينکه اقسام ترکيبي است چگونه ميشود براي او مثل و مانند قرار داد لذا ميفرمايد فَلا تَضرِبُوا يعني لا تجعلوا لِلّه‌ِ الأَمثال‌َ.
چه قدر خوب گفته حکيم قاآني در باب توحيد.
اي همه هستي ز تو پيدا شده || خاک ضعيف از تو توانا شده
زير نشينت همه کائنات || ما بتو قائم چه تو قائم بذات
هستي تو هستي پيوند نه || تو بکس و کس بتو مانند نه
حتي در وحدت و بساطت و احديت و ساير صفات ذاتيه حق مثل علم و قدرت و حيات، و ساير صفات را منتزع از ذات ميدانند و جز صرف وجود هيچگونه ضميمه ندارد إِن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم لا تَعلَمُون‌َ
انت کما اثنيت علي نفسک
(حکيم نازي بعقل
جلد 12 - صفحه 158
تا کي، بفکرت اينکه ره نميشود طي، بکنه ذاتش خرد برد پي، اگر رسد خس بقعر دريا) بلکه رسيدن خس بقعر دريا محال عادي است و پي بذات حق محال عقليست.