اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ضَرَب‌َ اللّه‌ُ مَثَلاً عَبداً مَملُوکاً لا يَقدِرُ عَلي شَي‌ءٍ وَ مَن رَزَقناه‌ُ مِنّا رِزقاً حَسَناً فَهُوَ يُنفِق‌ُ مِنه‌ُ سِرًّا وَ جَهراً هَل يَستَوُون‌َ الحَمدُ لِلّه‌ِ بَل أَکثَرُهُم لا يَعلَمُون‌َ (75)
مثل ميزند خداوند تبارک و تعالي دو فرد انسان را که يکي از آنها غلام مملوک است که مولاي او جلوگيري کرده و قدرت بر هيچ امر ندارد و ديگري در کمال آزادي متنعم بنعم الهي است و رزق واسع حلال طيّب باو عنايت فرموده و انفاق ميکند ببندگان خداوند هم در خفاء و سرّ و هم علنا و جهرا آيا اينکه دو نفر مساوي هستند البته مساوي نيستند حمد مختص‌ّ بخداوند است که هر که را باندازه قابليت موافق حکمت عنايت ميکند بلکه اکثر ناس نميدانند، اينکه مثال ممکن است براي فرق بين مؤمن و کافر باشد که مؤمن مشمول الطاف الهيّه هدايت بدين حق و توفيق باعمال صالحه و اخلاق فاضله در دنيا و بمثوبات اخرويه و فيوضات الهيه در آخرت و کافر مبتلاي بشرک و کفر و اعمال سيئه و اخلاق رذيله در دنيا و عقوبات و عذابهاي اخرويه در آخرت و ممکن است براي فرق بين عبادت خداوند متعال که مستجمع جميع کمالات و منزّه از جميع عيوب و نواقص و مفيض علي الاطلاق است و الهه مشرکين از اصنام و جمادات و نباتات و حيوانات و شمس و کواکب و آتش و غير اينها که لا يضرّ و لا ينفع و لا يقدر علي شي‌ء باشد ضَرَب‌َ اللّه‌ُ مَثَلًا براي تشبيه معقول بمحسوس عَبداً مَملُوکاً لا يَقدِرُ عَلي شَي‌ءٍ حتي در افعال مختصه بخود از خواب و خوراک و ازدواج تمام در تحت اراده مولي است وَ مَن رَزَقناه‌ُ مِنّا رِزقاً حَسَناً که با کمال وسعت و عزّت و مکنت و ثروت زندگاني ميکند يُنفِق‌ُ مِنه‌ُ سِرًّا وَ جَهراً بزير دستان و فقراء و ارباب حاجات هم در سرّ بنحوي که طرف متوجّه نشود و هم در علن که سؤال کند يا مشاهده شود يا منفق را بشناسد هَل يَستَوُون‌َ در عزت و احترام در نزد مردم الحمد للّه حمد
جلد 12 - صفحه 159
و ثنا مخصوص بخداوند متعال است که تمام خوبيها و تفضلات و عنايات از جانب او است بَل أَکثَرُهُم لا يَعلَمُون‌َ نه فرق بين حق و باطل ميگذارند و نه شکر گذار نعم الهيه ميشوند و نه نظر باو دارند و تمام آنچه دارند مستند باسباب ظاهريه ميپندارند.