تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِمَّا خَلَقَ ظِلالاً وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الْجِبالِ أَکْناناً وَ جَعَلَ لَکُمْ سَرابِيلَ تَقِيکُمُ الْحَرَّ وَ سَرابِيلَ تَقِيکُمْ بَأْسَکُمْ کَذلِکَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْکُمْ لَعَلَّکُمْ تُسْلِمُونَ (81)
جلد 7 - صفحه 256
بعد از آن نوع ديگر از نعم را بيان فرمايد:
وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ: و خداى تعالى مقرر ساخت براى راحتى و آسايش شما.
مِمَّا خَلَقَ ظِلالًا: از آنچه آفريد از درخت و کوه و بنا سايه‌ها، تا بدان از تابش آفتاب پناه بريد و فراغت يابيد. وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الْجِبالِ أَکْناناً: و پديد آورد براى شما از کوهها پوششها يعنى غارها و خانه‌هاى تراشيده که در آن ساکن مى‌شويد. وَ جَعَلَ لَکُمْ سَرابِيلَ: و قرار داد حق تعالى براى شما پيراهنها، يعنى پوشيدنيها مانند جامه‌هاى از پشم و کتان و پنبه و غير آن. تَقِيکُمُ الْحَرَّ: باز دارد شما را از ضرر گرما.
نکته: ذکر سرما نفرمود، يا به جهت اکتفاى به يکى از ضدين، و يا تخصيص بسبب آنکه وقايع از گرما در بلاد عرب اهم است.
وَ سَرابِيلَ تَقِيکُمْ بَأْسَکُمْ: و ديگر مهيا ساخت براى شما پيراهن از آهن مانند زره و جوشن که نگاه مى‌دارد شما را از سلاح دشمنان مثل تير و نيزه و تيغ در کارزار شما. نعمتهاى مذکوره بر حسب عادت زندگانى بندگان است در مواضع مختلفه، بعضى صحرانشين و محتاج سايبانهااند از خيمه و غير آن تا از سرما و گرما و بارندگى خود را نگاهدارند، و جماعتى در کوهستانها و مکانهاى سردسير تا از خانه‌هاى گل و چوب و سنگ و درختها منتفع شوند، و برخى هميشه در جنگ مى‌باشند تا بواسطه پوشيدن زره و جوشن از آلات حرب دشمن ايمن و محفوظ باشند. کَذلِکَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْکُمْ: چنانچه اين نعمتها را بر شما انعام فرمود، همچنين تمام فرمايد نعمت و احسان خود را بر شما. لَعَلَّکُمْ تُسْلِمُونَ: براى اينکه شما اسلام آريد، و منقاد فرمان و حکم الهى شويد.
تبصره: شخص عاقل که ديده بصيرت بگشايد و به نظر دقيق ملاحظه نمايد، هرآينه خود را غرق نعمت الهى بيند، چگونه منعم حقيقى از بدو خلقت انسانى در هر مکان و زمانى به کيفيات مختلفه موجبات و وسائل آسايش را فراهم گردانيده در سرما و گرما، صحرا و دريا، سفر و حضر، کوه و دشت. در اين صورت انصاف نباشد، انسان، اشرف مخلوقات، نمک نشناس و حق ناشناس
جلد 7 - صفحه 257
گردد و از اطاعت چنين منعمى بيرون رود، بلکه عقل او را ملزم گرداند به انقياد و تسليم، لذا غايت اعطاء اين نعم را اسلام و تسليم قرار داد.
در مشکول: وحى فرستاد خداوند عزّ و جلّ به سوى داود عليه السّلام که بگذارد کرسى را براى لقمان، و بشنود از او حکمت را. پس گذاشت داود عليه السّلام براى او کرسى را، و لقمان بر آن کرسى بالا رفت گفت: اى داود عليه السّلام حفظ کن پنج خصلت که داخل است در آنها علوم اولين و آخرين:
1- حرص تو در دنيا، به قدر بودن تو باشد در دنيا.
2- کردار تو براى آخرت، به قدر بودن تو باشد در آن.
3- خدمت تو براى آقا و منعم خود، به قدر احتياج تو باشد به او.
4- جرئت تو بر گناهان به قدر صبر تو باشد بر آتش.
5- اگر خواهى نافرمانى آقا و منعم خود کنى، طلب کن جا و مکانى را که تو را نبيند.
حقيقتا هر کس ملزم عمل بدين کلمات حکمت آميز پنجگانه بنمايد، هر آينه سعادت دنيا و آخرت را دريابد. از کلمات بطليموس حکيم يونانى است که گفته: سزاوار است براى عاقل که حيا کند از پروردگار خود چون به طول انجامد فکر او در غير طاعت پروردگار. کلام بزرگى خداوند عزّ و جلّ آنا فآنا به تو انعام و افضال و احسان مى‌فرمايد: انصاف نباشد که تو از او اعراض کنى و نافرمانى او را پيشه کنى و کفران نمائى.