سوره نحل(النحل)، آیه ۸۱ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۶
وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّمَّا خَلَقَ ظِلَالًا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُم بَأْسَكُمْ كَذَٰلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْلِمُونَ
و (نیز) خداوند از آنچه آفریده است سایههایی برای شما قرار داده؛ و از کوهها پناهگاههایی؛ و برای شما پیراهنهایی آفریده، که شما را از گرما (و سرما) حفظ میکند؛ و پیراهنهایی که به هنگام جنگ، حافظ شماست؛ این گونه نعمتهایش را بر شما کامل میکند، شاید تسلیم فرمان او شوید!
معنی کلمات و عبارات
«ظِلال»: جمع ظِلّ، سایهها. «أَکْنَاناً»: جمع کِنّ، پناهگاهها، مراد غارها و شکافهای کوهها است. «سَرَابِیلَ»: جمع سِرْبال، هر نوع لباس و هرگونه جامهای. در اینجا مراد زره و خفتان و کلاهخود و دیگر جامههای جنگی است. «بَأْس»: جنگ. اذیّت و آزار و شدائد ناگوار جنگ. «تُسْلِمُونَ»: تسلیم فرمان خدا و مخلص در عبادت او میگردید.
نزول
سال ۱۴ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ احدمرتبط با نزول
۳ هجرت · احد، نزدیک مدینه - غزوه ابواء یا ودان
14 بعثت · ودان / ابواء - غزوه عشیره
14 بعثت · عشیره - غزوه بواط
14 بعثت · بواط - غزوه سفوان یا بدر اولی
14 بعثت · سفوان / بدر اولی - تشریع اذان
14 بعثت · مدینه - سریه حمزه به سیف البحر
14 بعثت · سیف البحر - سریه سعد به خرار
14 بعثت · خرار - سریه عبیده بن حارث به رابغ
14 بعثت · رابغ
نکات آیه
۱- آفرینش موجوداتى که خاصیت سایبانى براى انسان داشته باشد، به قدرت خداست. «و الله جعل لکم ممّا خلق ظللاً»
۲- بهره ورى انسان از سایبان و سرپناه به وسیله اشیاى مختلف، از نعمتهاى الهى است. «و الله جعل لکم ممّا خلق ظللاً»
۳- اندیشیدن در اهمیت سایه و عوامل سایه افکن و رهایى از تابش مداوم آفتاب، از راههاى خداشناسى است. «و الله جعل لکم ممّا خلق ظللاً»
۴- آفرینش کوهها به گونه اى که قابل پناه گرفتن براى انسان باشد، به قدرت خداست. «و الله ... جعل لکم من الجبال أکننًا»
۵- امکان مأوى گرفتن انسان در دل صخره ها و سنگر گرفتن در شکاف کوهها، از نعمتهاى الهى «و جعل لکم من الجبال أکننًا»
۶- برخى موجودات و مخلوقات الهى، فاقد سایه اند. * «و الله جعل لکم ممّا خلق ظللاً»
برداشت فوق، بدان احتمال است که «من» در «ممّا خلق» براى جدا ساختن مخلوقات بى سایه از موجودات سایه دار باشد.
۷- دستیابى انسان، به لباسى مناسب براى محافظت خویش از حرارت و شداید جنگ، نعمتى الهى است. «و جعل لکم سربیل تقیکم الحرّ و سربیل تقیکم بأسکم»
۸- لزوم اندیشیدن انسان در خواصّ اشیاى مورد استفاده خود، براى خداشناسى «ممّا خلق ظللاً ... من الجبال أکننًا ... سربیل تقیکم الحرّ و سربیل تقیکم بأسکم»
۹- اهمیت مسکن، سایه، پناهگاههاى کوهستانى و پوششهاى مقاوم و متنوع در زندگى انسان «و الله جعل لکم من بیوتکم سکنًا ... ظللاً ... أکننًا ... سربیل تقیکم الحرّ ... تقیکم بأسکم»
۱۰- اتمام نعمت خداوند بر انسان، با تدارک امکانات مختلف زندگى و متناسب با نیازهاى متنوع وى «و الله جعل لکم من بیوتکم سکنًا ... أثثًا و متعًا ... و سربیل تقیکم بأسکم کذلک یتمّ نعمته علیکم»
۱۱- توجه به اهمیت و گستردگى نعمتهاى خداوند، زمینه ساز تسلیم شدن انسان در برابر خواست و فرمان اوست. «کذلک یتمّ نعمته علیکم لعلّکم تسلمون»
۱۲- تسلیم شدن انسان در برابر خدا، هدف اصلى قرار گرفتن نعمتهاى مختلف در اختیار وى است. «کذلک یتمّ نعمته علیکم لعلّکم تسلمون»
۱۳- تسلیم بودن در برابر خدا، نمود سپاسگزارى انسان در برابر او «لعلّکم تشکرون ... کذلک یتمّ نعمته علیکم لعلّکم تسلمون»
برداشت فوق با توجه به ارتباط این آیه با آیه ۷۸ (و الله أخرجکم من بطون ... لعلّکم تشکرون) است که در آن شکر و سپاس پروردگار، هدف و فلسفه اعطاى نعمتها به انسان معرفى شده است.
۱۴- مظاهر مادى طبیعت، در خدمت آدمیان و آفریده شده در جهت منافع آنان «و الله جعل لکم من بیوتکم ... لعلّکم تسلمون»
لام در «لکم» که براى انتفاع است و در هر دو آیه به صورت تکرار آمده است، مى تواند بیانگر مطلب فوق باشد.
۱۵- انسان، بهره مند از لطف خاص خداوند و برخوردار از کرامت و مقام ویژه در جهان «و الله جعل لکم من بیوتکم ... و جعل لکم من الجبال ... لعلّکم تسلمون»
۱۶- نیاز به لباس، نیازى دائمى براى انسان و تأمین آن از فراورده هاى حیوانى، امرى موقت است. «و من أصوافها و أوبارها و أشعارها أثثًا و متعًا إلى حین ... و جعل لکم سربیل تقیکم الحرّ»
برداشت فوق، بر این احتمال است که قید «إلى حین» مربوط به محدودیت بهره مندى از پشم، کرک و مو باشد و از اینکه اشیاى یاد شده مقید به زمانى محدود شده است، ولى «سرابیل» - که ذکر عام بعد از خاص است - چنین قیدى ندارد، مى توان نکته یاد شده را به دست آورد.
۱۷- امید بستن به هدایت و تربیت انسانها، پس از تأمین نیازهاى ضرورى آنان، امیدى بجا و مناسب است. «و الله جعل لکم ... لعلّکم تسلمون»
برداشت فوق، به خاطر این است که خداوند جمله «لعلّکم تسلمون» را پس از به رخ کشیدن نعمتهاى فراوان خویش به انسانها، مطرح کرده است.
۱۸- تسلیم بودن در برابر خداوند، مقامى بس بلند و ارزشمند «و الله جعل لکم ... لعلّکم تسلمون»
برداشت فوق، با توجه به این است که هدف و فلسفه آفرینش انسان و اعطاى نعمتهاى گوناگون به او، «تسلیم بودن» دانسته شده است.
۱۹- انسان در معرض سرکشى، در برابر خداوند است. «کذلک یتمّ نعمته علیکم لعلّکم تسلمون»
استعمال کلمه «لعل» که براى بیان توقع و صرف امکان و انتظار است، نشانگر آن است که اگر توجهى به نعمتهاى فراوان خدا نباشد، تسلیم شدن انسانها در برابر او دور مى نماید.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۵–۸۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷۸–۸۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷۸–۱۰۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۸–۸۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اسکان در کوههاامیدواری پسندیدهاهمیت تأمین نیازهای ضروریاهمیت مسکناهمیت پناهگاههای کوهستانیتعقل در سایه هاخطر عصیان از خداخطر عصیان انسان هافلسفه تنوع نعمتهای خدامطالعه فواید موجوداتمنابع تأمین لباسموجودات بی سایهنعمت سایهنعمت لباسنیازهای دائمی انسانارزش مقام تسلیمخلقت کوههااهمیت لباسنیاز به لباسخلقت موجودات سایه دارفلسفه امکانات مادینشانه های شکر خدااتمام نعمتکرامت انساننعمت کوههاوفور نعمتهای خدازمینه تربیتاستفاده از امکانات مادیزمینه تسلیم به خداپناهگاه انسانفواید چهارپایاننیازهای مادی انسانمقامات انسانتأمین نیازهای انسانآثار ذکر نعمتاهمیت تسلیم به خدااهمیت تعقلمنافع انسانتسلیم به خدادلایل خدا شناسیآثار قدرت خداآیات آفاقیزمینه هدایتمشمولان لطف خدانعمتهای خداقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۸)
- سایه، از ایات الهی
- افرینش کوهها بهگونهای مستعد برای پناهگاه، نشانه خدا
- قرار دادن لباس برای حفاظت از گرما و سرما، ایهخدا
- برخورداری کافران از وسایل زندگی، زمینهساز رویگردانی انان از تسلیم در برابر خداوند+۲ آیه
- برخورداری از وسایل زندگی، مقتضی تسلیم در برابر خداوند+۱ آیه
- وسایل زندگی، از نعمتهای الهی
- کفر، عامل انکار نعمت بودنِ اثاث خانه+۳ آیه
- خداوند، برطرفکننده همه نیازهای مادّی انسان در طبیعت+۳ آیه
- بهرهوری انسان از پوست انعام برای ساختن سرپناه سبک و قابل انتقال از نعمتهای الهی+۱ آیه
- کوهها، پناهگاه طبیعی انسانها
- توجّه به نعمت پناهگاههای طبیعی، زمینهساز تسلیم انسان در برابر خدا
- کوه، پناهگاهی طبیعی برای انسان و نعمتی از سوی خداوند
- اتمام نعمت خداوند بر انسانها، زمینهساز تسلیم شدن انان در برابر او
- توجّه به گستردگی نعمتهای خداوند، زمینه تسلیمشدن در برابر حق
- اباحه استفاده از پوششهایی، مانند زره در جنگ
- ارامش در خانه، نعمتی خدادادی+۱ آیه
- قرار گرفتن خانه هایی در دل کوهها، از قدرت خداوند
- قرار دادن خانه در دل کوهها از سوی خدا برای انسان، در راستای تکمیل نعمتهای او
- توجّه به اهمیّت قرار گرفتن خانه هایی در دل کوه برای انسان، زمینه ساز تسلیم شدن وی در برابر فرمان خداوند
- افرینش پناهگاهها در دل کوهستان، با قدرت خداوند
- خلقت موجوداتِ دارای خاصیّت سایه بانی، از سوی خداوند برای انسان
- ساختن خیمه از پوست چهارپایان، از نعمتهای خداوند+۱ آیه
- برخورداری از رفاه، زمینه تسلیم انسان در برابر خداوند+۱ آیه
- سایه، حافظ انسان از گرمای افتاب و فراهم اورنده اسودگی او
- کوهها، پناهگاههایی مناسب برای اسودن
- لباس، وسیله ای برای اسایش و حفظ انسان از گرما و سرما
- صنعت زره سازی و زره نعمتی الهی برای انسان+۲ آیه
- زره نعمتی شایسته شکرگزاری+۲ آیه
- زره از عوامل اتمام نعمت خدا برای انسان
- تفکّر و تامّل در نعمتهای الهی مانند نعمت زره موجب اسلام اوردن
- زره، وسیله ای دفاعی در مقابل دشمن در میدان جنگ+۱ آیه
- خداوند، پدیداورنده سایه، از اشیا و اجسام+۱ آیه
- سایه موجودات، از ایات الهی
- سایه ها، دارای منفعت در زندگی انسان
- سایه موجودات برای بهره برداری انسانها، از نعمتهای خداوند
- افرینش انعام (شتر، گاو، گوسفند) در جهت تامین منافع انسانها، نعمتی شایسته سپاسگزاری+۱ آیه
- بهرهوری از پوست انعام، نعمتی قابل ستایش+۱ آیه
- تکمیل نعمت بر مؤمنان، از اهداف جایگزینی تیمّم برای وضو و غسل، و زمینه شکرگزاری انسان در برابر خداوند+۱ آیه
- بهرهوری انسان از سایبان و سرپناه، نعمتی شایسته شکرگزاری به درگاه الهی
- دستیابی انسان به لباس مناسب برای محافظت خویش در گرما و شدّت جنگ، نعمتی شایسته سپاس در پیشگاه خدا
- نعمتهای الهی، شایسته شکر و سپاس به درگاه او+۳ آیه
- غار، پناهگاه طبیعی، برای حفاظت انسان
- وجود غار در کوهستانها و پناه گرفتن انسانها در ان، نعمتی قابل شکرگزاری
- توجّه به نعمت غار در کوه و منفعت ان برای انسان، زمینه فرمانبرداری و اطاعت از خدا
- به کار امدن کرک حیوانات، در ساختن اثاثیه و لوازم زندگی، از نعمتهای الهی+۱ آیه
- توجّه به نعمت کرک و فواید ان، زمینه تسلیم شدن انسان در برابر خدا+۱ آیه
- کفرورزی، عامل انکار نعمتهای الهی+۱ آیه
- کوه و پناهگاههای ان، محلّی مناسب برای اسکان و اسودن
- افرینش کوه به گونه ای مستعدّ برای پناهگاه، نشانه قدرت خدا
- افرینش کوهها به گونه ای مستعدّ برای پناهگاه، نعمتی الهی+۱ آیه
- لباس، وسیله ای برای حفظ انسان از گرما
- دستیابی انسان به لباسی مناسب، برای محافظت خویش از حرارت، نعمتی الهی
- توجّه به نعمت پوشاک برای حفظ انسان از گرما، زمینه ساز تسلیم شدن در برابر خواست و فرمان خداوند
- محافظت از سرما (و گرما) و شداید جنگ، از اهداف افرینش لباس
- جواز استفاده انسان از لباسی مناسب، برای محافظت خویش از گرما و شداید جنگ
- محافظت بدن از گرما (و سرما) و سختی جنگ، فایده پوشیدن لباس
- لباسهای مناسب با فصل تابستان برای محافظت بدن از گرما، نعمتی از جانب خدا
- لباس مناسب برای حفظ بدن در جنگ، نعمتی از جانب خدا برای انسانها
- لباسهای مناسب با فصل زمستان برای نگهداری بدن از سرما، نعمتی از جانب خدا
- پشم، کرک و مو، از موادّ اوّلیّه لباس+۱ آیه
- دستیابی انسان به لباسی مناسب برای محافظت خویش، در شداید جنگ، نعمتی الهی
- دستیابی انسان به لباسی مناسب برای محافظت خویش از حرارت، نعمتی الهی
- تسلیم شدن در برابر خداوند، فلسفه اعطای نعمتها از جمله نعمت لباس از سوی خداوند
- احتیاج به لباس، نیازی دایمی برای انسان+۱ آیه
- مُتِمّ/ اسما و صفات+۲ آیه
- برخورداری از نعمت الهی، از عوامل مدح+۱ آیه
- به کار امدن موی چهارپایان، در تهیّه کالا و لوازم زندگی+۱ آیه
- بهره جستن از موی انعام در تهیّه اثاثیّه و لوازم زندگی، از نعمتهای الهی+۱ آیه
- اتمامنعمت خداوند بر انسانها، زمینهساز تسلیم شدن انان در برابر وی
- اتمامنعمت خدا بر انسان، با تدارک امکانات مختلف زندگی و متناسب با نیازهای متنوّع وی
- اتمامنعمت خدا بر انسانها، زمینهساز تسلیم انان در برابر خدا
- فراگیری نعمتهای الهی، نسبت به نیازهای نوع انسانی+۲ آیه
- وسایل و اثاث زندگی، از نعمتهای الهی+۱ آیه
- کفران و ناسپاسی انسان در برابر نعمت به کار امدن پشم، کرک و موی دامها برای ساختن اثاثیه و لوازم زندگی+۲ آیه
- پشم چهارپایان، نعمتی متناسب با نیازهای انسان در ساختن سرپناه سبک و اثاثیه و لوازم زندگی+۲ آیه
- وجود پناهگاه برای انسان در کوهها، نعمتی از سوی خداوند
- توجه به نعمت پناهگاههای طبیعی، زمینه ساز تسلیم انسان در برابر خداوند
- بهره وری انسان از پوست چهارپایان، در جهت سرپناه سبک و خیمه و لوازم زندگی+۱ آیه
- خانه و مسکن، از نعمتهای الهی و مقتضی تسلیم شدن در برابر خداوند
- رفاه و اسایش، از نعمتهای الهی+۱ آیه
- زره اهنین، نعمتی شایسته شکرگزاری+۱ آیه
- خلقت سایه از نعمتهای الهی و مقتضی تسلیم شدن در برابر خداوند
- تهیه فرش از پشم و کرک و موی چهارپایان، از نعمتهای خدا برای انسان+۱ آیه
- کرک انعام، از نعمتهای الهی برای انسانها+۱ آیه
- کوه، پناهگاهی طبیعی برای انسان و نعمتی از سوی خداوند
- لباس، از نعمتهای الهی
- دستیابی انسان، به لباسی مناسب برای محافظت خویش از گرما و شداید جنگ، نعمتی الهی و مقتضی تسلیم در برابر خدا
- موی حیوانات، از نعمتهای الهی برای انسانها+۱ آیه