اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَوم‌َ نَبعَث‌ُ فِي کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيهِم مِن أَنفُسِهِم وَ جِئنا بِک‌َ شَهِيداً عَلي هؤُلاءِ وَ نَزَّلنا عَلَيک‌َ الکِتاب‌َ تِبياناً لِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَ هُدي‌ً وَ رَحمَةً وَ بُشري لِلمُسلِمِين‌َ (89)
و روزي که مبعوث ميکنيم در هر امّتي شهيدي بر آن امّة از نفوس خود آنها يعني از بشر که از جنس آن امّة باشند و ميآوريم ترا که شهيد باشي بر اينها و نازل
جلد 12 - صفحه 174
کرديم بر تو کتابي که بيان ميکند از براي هر شي‌ء و هدايت ميکند و رحمة است و بشارت ميدهد از براي مسلمين وَ يَوم‌َ نَبعَث‌ُ فِي کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيهِم مِن أَنفُسِهِم يوم قيامت انبياء و رسل و خلفاء الهي که در هر زماني خالي از حجة معصوم نيست و شهادت آن مقبول است و احتياج ببيّنه نيست بر اهل زمانش شهادت بر اعمال آنها ميدهد که نتوانند انکار کنند.
و اينکه جمله دليل بر مذهب شيعه است طبق اخبار معتبره که
(ان الارض لا يخلوا من حجّة اما ظاهر مشهود او غائب مستور)
(لو خلت الارض عن الحجة لساخت باهلها و لماجت باهلها).
و نيز دلالت دارد بر اينکه حجج الهي عالم بجميع افعال و اعمال بنده‌گان هستند و چيزي بر آنها مستور نيست و نيز دلالت دارد بر مقام عصمت آنها زيرا غير معصوم شهادتش قابل خطاء و اشتباه هست و مراد از امّة اهل زمان هر يک از آنها است و بايد حجة و شاهد از جنس بشر باشد که مراد من انفسهم است.
وَ جِئنا بِک‌َ شَهِيداً عَلي هؤُلاءِ بعضي گفتند مراد تمام امّت است تا قيامت بعضي گفتند اهل زمان خود در بعض اخبار دارد شهادت بر ائمه اطهار و اينها شاهد بر اهل زمان خود هستند.
لکن ظاهر آيه شريفه بنظر ميآيد مشار اليه هؤلاء شهداء باشند از آدم تا حضرت بقية اللّه که آنها شهداء بر خلق هستند و پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله شهيد بر آنها است و مکرّر گفته‌ايم که اخبار در تفسير قرآن بيان مصداق است و منافي با عموم ندارد و از اينکه جمله استفاده ميشود که حضرت رسالت باتمام انبياء بوده و از اعمال آنها با خبر بوده و مشاهده ميکرده چنانچه در حق امير المؤمنين هم دارد که فرمود
کنت مع الانبياء سرا و مع محمّد صلي اللّه عليه و اله جهرا
و نَزَّلنا عَلَيک‌َ الکِتاب‌َ همين قرآن مجيد که داراي چند خصوصيت است.
اوّل (تِبياناً لِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ) که ميفرمايد وَ لا رَطب‌ٍ وَ لا يابِس‌ٍ إِلّا فِي کِتاب‌ٍ مُبِين‌ٍ
جلد 12 - صفحه 175
انعام آيه 59 غاية الامر از براي قرآن ظاهريست که بفهم بنده‌گان نزديک است و باطني تا هفتاد بطن که علم آن مختص بائمه عليهم السّلام است که راسخون در علم هستند که ميفرمايد وَ ما يَعلَم‌ُ تَأوِيلَه‌ُ إِلَّا اللّه‌ُ وَ الرّاسِخُون‌َ فِي العِلم‌ِ الاية آل عمران آيه 5.
دوّم (و هدي) که ميفرمايد:
إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ بني اسرائيل آيه 9.
سيّم (و رحمة) چه رحمتي بالاتر از اينکه بر جميع سعادات دنيويه و اخرويه و نجات از مهالک نشئتين باشد.
چهارم وَ بُشري لِلمُسلِمِين‌َ چنانچه ميفرمايد وَ يُبَشِّرُ المُؤمِنِين‌َ الَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ الصّالِحات‌ِ أَن‌َّ لَهُم أَجراً کَبِيراً بني اسرائيل آيه 9 و 10.