اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ اللّه‌َ يَأمُرُ بِالعَدل‌ِ وَ الإِحسان‌ِ وَ إِيتاءِ ذِي القُربي وَ يَنهي عَن‌ِ الفَحشاءِ وَ المُنکَرِ وَ البَغي‌ِ يَعِظُکُم لَعَلَّکُم تَذَکَّرُون‌َ (90)
خداوند تبارک و تعالي بسه چيز امر فرموده عدل و احسان و إيتاء ذي القربي و از سه چيز نهي نمود فحشاء و منکر و بغي بايد شما بنده‌گان متذکر شويد و فراموش نکنيد إِن‌َّ اللّه‌َ يَأمُرُ بِالعَدل‌ِ عدل در عقائد خالي از افراط و تفريط يعني نه چيزي در دين اضافه کند که بدعت بگذارد يا غلو کند و نه منکر يکي از ضروريات شود که مرتد ميشود و هر دو از اقسام کفر است و عدل در اخلاق که از صفات حميده است، و دو طرف آنها از صفات خبيثه افراط و تفريط و عدل در احکام باتيان واجبات و ترک محرمات و نيز عدل بمعني اعطاء کل ذي حق حقه و صاحبان حقوق بسيارند حق اللّه و حق الرسول و الأئمه و العلماء و ابوين و اولاد و اقارب و هم جوار بلکه مؤمن که فرمود.
للمؤمن علي اخيه ثلاثون حقا لا برائة لها الا بالاداء او العفو
(و الاحسان) بذل مال و الجاه و خدمت ببندگان خدا زائد بر مقدار واجب و اتيان باعمال صالحه
جلد 12 - صفحه 176
و افعال مستحبه و هدايت و ارشاد خلق و اصلاح امور بندگان و قضاء حوائج آنها و کل‌ّ حسن که نفعش عائد بغير شود بلکه احسان بنفس هم ممکن است شامل شود و مفسّرين در عدل و احسان هر کدام وجهي گفتند که تمام بدون مدرک و تفسير براي است.
وَ إِيتاءِ ذِي القُربي اگر مراد ذي القربي مؤتي باشد مراد صله رحم است از آباء و امّهات و اجداد و جدات و ان علوا و اولاد و احفاد و ان نزلوا و اخوه و اخوات و اولاد آنها و اعمام و عمّات و اخوال و خالات و اولاد آنها که در طبقات ارث هستند تمام ذي القربي هستند و اگر مراد ذي القربي حضرت رسالت باشد چنانچه اخبار بسياري داريم هم در ذيل همين آيه و هم در آيه خمس که در سوره انفال مفصّلا بيان کرديم ائمه اطهار هستند که يک سهم خمس راجع بآنها است (وَ يَنهي عَن‌ِ الفَحشاءِ) فحشاء افعال قبيحه که در نظر عرف و عقلاء زشت است و از همين باب است فحش که با سب‌ّ فرق دارد مثل نسبت لواط و زنا نسبت بغير يا زن يا مادر و خواهر و دختر او بعبارات رکيکه (وَ المُنکَرِ) معاصي که در نظر شرع منکر است و از اينکه باب است نهي از منکر که شامل جميع معاصي ميشود صغيره و کبيره ظاهريه و باطنيه قوليه و فعليه (وَ البَغي‌ِ) تجاوز از حد است و لذا اطلاق بر زنا ميشود زانيه را بغي‌ّ ميگويند و بر ظلم ميشود و بر خروج بر امام مثل اصحاب جمل و صفين و غير اينها فئة باغيه بر حسود ميشود و امثال اينها (يعظکم) مواعظ الهيه ارائه طريق بصراط مستقيم و انذار از سبل شيطاني و عقوبات اخروي و بليّات دنيوي (لعلکم) يعني بايد و شايد (تذکرون) متذکر شويد و پند بگيريد (تنبيه) اخبار بسياري در ذيل اينکه آيه و آيه قبل داريم که تفسير کردند بمصاديق خاصه مثلا عدل را بتوحيد و الاحسان بپيغمبر و ذي القربي بامير المؤمنين و فحشاء بابي بکر و منکر بعمر و بغي بعثمان و در بعض آنها ذي القربي را بائمه اطهار و در آيه قبل در ذيل تبيانا لکل شي‌ء بيان علم ائمه عليهم السّلام از گذشته و آينده مثل رؤيت کف دست و البته مصاديق اتم عدل و احسان و ذي القربي و فحشاء و منکر و بغي را بيان ميفرمايد و البته علم
جلد 12 - صفحه 177
بظاهر و باطن قرآن تا هفتاد بطن اختصاص باين خاندان دارد و اينکه اخبار چون مفصل است و در برهان نقل کرده لذا خودداري کرديم از نقل آن به آنجا رجوع کنيد.