تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَکُونُوا کَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْکاثاً تَتَّخِذُونَ أَيْمانَکُمْ دَخَلاً بَيْنَکُمْ أَنْ تَکُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ إِنَّما يَبْلُوکُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَکُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما کُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (92)
بعد از آن معاهدان را در نقض عهد تشبيه فرمايد به حال زنى که بشکافد ريسمان خود را بعد از محکمى آن و اين تاکيد سوّم بر وجوب وفاء به عهد است:
وَ لا تَکُونُوا کَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها: و مباشيد مانند زنى که بشکافد و باز کند ريسمان بافته خود را. مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْکاثاً: بعد از قوت، يعنى استحکام و شدت فتل آن در حالتى که آن ريسمان تاب باز داده باشد (يا انکاثا مفعول دوم نقضت باشد) يعنى مباشيد مانند زنى که رسنها را بعد از آن که تاب داده و محکم و
«1» خصال صدوق، باب الثلاثه، حديث 129.
جلد 7 - صفحه 272
قوى ساخته، تاب باز دهد و پاره پاره کند.
نقل شده «1» در عرب زنى بود نام او ريطه يا خطيئه ملقب به حمقاء دختر سعد بن تيم. دو کنيز و دوکى داشت. هر روز مقدار يک ارش و فلکه بزرگ در آن نموده، از صبح تا ظهر، خود پشم مى‌ريست. بعد از ظهر دو کنيز را امر مى‌کرد آن را باز نموده پاره پاره کنند. هميشه عادتش اين بود. حق تعالى تشبيه فرمايد شکستن عهد را به پاره کردن ريسمان آن زن که چنانچه آن زن حمقاء رسن تاب داده خود را ضايع مى‌کند، مردم عاقل بايد سر رشته عهد خود را به سر انگشت نقض پاره نکنند تا به حکم (أَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِکُمْ) «2» جزاى وفا بيابند.
بعد از آن توبيخ فرمايد شکنندگان عهد را و اين تأکيد چهارم است که:
تَتَّخِذُونَ أَيْمانَکُمْ دَخَلًا بَيْنَکُمْ: در حالى که فرا گيريد عهد و سوگند خود را خيانت و مکر و دغل در ميان خود. اصل «دخل» عبارت از چيزى است که داخل چيزى کنند و حال آن که از جنس آن نباشد و در اينجا کنايه باشد از خدعه و مکر و خيانت. أَنْ تَکُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ: اى آن که گروهى بيشتر باشند از گروهى ديگر. حاصل آن که قسم را بهانه و دستاويز نکنيد که به زبان قسم بخوريد و در قلب خلاف آن را قصد داشته باشيد. آيه شريفه در شأن معنى آنکه شما سوگند خورديد بر امرى در وقت کمى و ناتوانى خود، و بعد از آنکه حق تعالى عدد شما را زياد نمود مى‌شکنيد قسم خود را بلکه بر آن ثابت باشيد.
پنجم از امور مذکوره مؤکده وفاى بعهد آن که: إِنَّما يَبْلُوکُمُ اللَّهُ بِهِ: جز اين نيست که آزمايش مى‌فرمايد خداوند شما را به امر وفاى به عهد، يعنى تا بر عالميان ظاهر گردد که وفاى به عهد خدا و پيغمبر مى‌کنيد، يا به کثرت و شوکت و ثروت ديگران نقض عهد نمائيد. بعد بر سبيل تهديد مى‌فرمايد:
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 382.
«2» بقره آيه 40.
جلد 7 - صفحه 273
وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَکُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ: و هرآينه البته البته مبين سازد خداى تعالى روز قيامت، ما کُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ: آنچه هستيد که در آن اختلاف مى‌کنيد در شأن بعث و جزا وقتى که پاداش دهد اعمال شما را به ثواب يا عقاب.
تنبيه: در اين آيه چند فايده است: 1- اشاره است به آنکه حکم قسم و عهد يکى باشد، لذا تعبير فرموده از عهد به يمين در آيه (وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ) بعد آن فرمود (وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ). 2- نذر و قسم مشترکند در آنکه مطلق باشند يا مشروط، و در آن که شرط طاعت باشد يا مباح. 3- مدلول لفظ ثلاثه اگر شرعى است واجب باشد عمل بر آن، و اگر عرفى است بنابر عرف نهد و الا مدلول آن لغت خواهد بود. 4- نقض مخالفت آن چيزى است که قسم و عهد بر آن واقع شده، چه فعل و ترک به قسم و عهد واجب مى‌شود، و ترک واجب حرام است.